Phần I. Thế giới ảo – Metaverse
Phần II. Tài sản ảo – Tài sản thực
Phần III. Bitcoin – Blockchain – NFT Token
Phần IV: Bitcoin có trở thành tài sản hay không?
1. Dẫn nhập: Bàn về sự hiểu biết
Để hiểu được vấn đề cần phải suy nghĩ. Để hiểu rõ cần suy nghĩ kỹ. Để hiểu ngọn ngành thì cần nghĩ lâu hơn nữa. Thậm chí nghĩ thường xuyên và đủ dài để ngấm. Có vấn đề muốn hiểu được thì phải đi học. Đôi khi cần học nhiều, hàng chục năm.
Tồn tại những vấn để dù có học đến đâu, suy nghĩ kỹ, lâu đến đâu nữa cũng không thể hiểu được. Ví dụ như Thuyết tương đối của Anhxtanh, bổ đề Ngô Bảo Châu. Chắc lượng người hiểu được nó chỉ là thiểu số. Giới hạn bởi khả năng tư duy của mỗi cá nhân.
Vậy. Không hiểu cũng là lẽ thường tình. Có khi còn tự hào, khi ta đứng về phe đa số của nhân loại.
Bitcoin – Blockchain – NFT Token có thể liệt vào dạng những khái niệm “khó nhằn”. Đến mức độ nào đó thì dù tìm hiểu đến đâu nữa cũng bó tay, mọi sự cố gắng thêm cũng chỉ vô ích. Chỉ biết láng máng, lơ mơ. Hôm nay hiểu, mai lại không, ngày mốt lại thấy như hiểu rõ…
Nên. Những điều viết ra sau đây về Bitcoin – Blockchain – NFT Token với ai đó có thể là sự uyên bác cao độ. Với ai đó chỉ là sự giải thích ngô nghê, bi bô của đứa trẻ lên 3…
Phần 2. Bitcoin
Bitcoin là gì?
Câu trả lời rõ ràng nhất được công khai bởi tác giả (click vào đây). Tài liệu này được gọi là “Bảng Cáo Bạch – Sách Trắng” của Bitcoin, dài 9 trang giấy và đã dịch ra gần 50 ngôn ngữ khác nhau (có tiếng Việt).
Kiểm tra trên Google: Bitcoin là gì? – đọc được rất nhiều lời giải thích chi tiết. Nghe thêm nhiều bài giảng trên Youtube, mọi chuyện trở nên rõ ràng hơn.
Nhưng phải nói thật. Hiểu được chết liền! – Chắc vì chỉ dùng mắt và tai chưa đủ. Rồi nghĩ mãi cũng chỉ ra được những dòng chữ bi bô sau đây.
…
Bitcoin có thể coi như chuỗi số tuân theo một qui tắc nhất định. Ví dụ minh họa: những số nào nhỏ hơn 100 kết thúc bằng số 3 và chia hết cho 3? Dễ dàng thấy có 4 kết quả: 3, 33, 63, 93.
Tất nhiên qui tắc cho Bitcoin thì phức tạp gấp nhiều lần. Nhưng vẫn đảm bảo được mô tả rõ ràng, nhất quán. Trên cơ sở đó, người ta ra kết luận chặt chẽ: Tồn tại 21 triệu Bitcoin tất cả. Không hơn. Không kém. Bởi vì mức độ phức tạp nên không thể nhẩm trong đầu được, mà phải sử dụng những phần mềm chuyên dụng để tính toán.
Bitcoin được ông Satoshi Nakamoto thiết kế từ năm 2008. Đầu năm 2009, qui tắc thiết kế này đã phổ biến công khai cho toàn thể cộng đồng mạng cùng tìm kiếm. Quá trình tìm kiếm và xác thực này gọi là “đào Bitcoin”. Tính đến ngày 13/12/2021, đã có 18,89 triệu được đào lên, chiếm 90% trên tổng số 21 triệu.
Cấu trúc mỗi Bitcoin có chứa thông tin về người chủ duy nhất, dạng như mật khẩu – chìa khoá riêng (chữ ký số). Việc mua – bán coi như sự trao đổi chìa khoá đó để chuyển quyền sở hữu. Người mua – người bán có thể hoàn toàn nặc danh, nhưng quá trình đó lại minh bạch. Tức là, trên cộng đồng mạng công khai về Bitcoin đó, nick nào mua, nick nào bán, giá bao nhiêu, tại bất kỳ thời điểm nào trong quá khứ. Nguyên tắc khoa học ở đây là ông băm nhỏ chuỗi số đó ra, chèn hàm thời gian và dấu vân tay (tức chữ ký số) của người liên quan vào giữa để ra chuỗi mới.
Mỗi Bitcoin được chia nhỏ tới 100 triệu đơn vị tương đương nhau, gọi là satoshi. Điều này làm cho Bitcoin có chức năng giống như tiền. Nhưng khác với tiền thật sở hữu bởi từng quốc gia, được tự in ấn số lượng và cho phép lưu hành theo luật lệ riêng. Tiền ảo Bitcoin có tối đa 21 triệu đơn vị và không do ai quản lý. Bitcoin đang chỉ được công nhận trong nội bộ những ai chấp nhận nó.
Bitcoin tồn tại được trên nền tảng Internet và công nghệ Blockchain (bài tiếp sau). Cho phép ghi nhận, lưu trữ chính xác, kịp thời hàng tỷ bút toán tại ngay cùng 1 thời điểm của cộng đồng mạng.
Tiền thật khi chuyển sang người khác cần qua ngân hàng, nơi có thể phát sinh nhầm lẫn hay gian lận nào đó. Tiền ảo Bitcoin thì không cần tổ chức trung gian nào hết, người mua – người bán trao đổi trực tiếp với nhau trên mạng. Quá trình này được theo dõi (online) và phải được sự đồng thuận (nhất định) của số đông cộng đồng mạng sở hữu nó thì mới được ghi nhận (có tốn thời gian và mất phí).
Người sở hữu Bitcoin không sợ lạm phát. Số lượng tối đa chỉ có 21 triệu (Khác với tiền thật thì quốc gia có thể in thoải mái).
Lượng Bitcoin chưa được đào lên còn khoảng hơn 2 triệu đơn vị. Hồi mới ra (2009) có thể cài phần mềm trên điện thoại cùi bắp để đào. Giờ đây, chắc còn lại toàn đồng khó nhằn, ngoài phần mềm còn cần cả máy tính chuyên dụng mới hiệu quả. Quá trình đào rất tốn kém công sức và năng lượng.
Chính vì 4 lý do trên: thanh khoản dễ dàng, trao đổi trực tiếp không qua trung gian, số lượng giới hạn 21 triệu, việc đào ra và duy trì phải tiêu tốn chi phí – làm cho cộng đồng mạng hy vọng, tin tưởng vào sự tồn tại lâu dài của đồng Bitcoin. Giá 1 Bitcoin ngày 19.12.2021 khoảng 47.000 USD, tức hơn 1 tỷ VND (Với số lượng 21 triệu thì tổng giá trị cỡ 1.000 tỷ USD – tương đương 3 lần GDP Việt Nam).
Để thiết kế ra đồng tiền ảo giống như Bitcoin khá dễ dàng và không quá tốn kém. Chỉ cần thay đổi qui tắc cấu trúc chuỗi số (trong Bitcoin) là có loại tiền mới tương tự và có thể tung lên cộng đồng mạng. Hiện nay đang lưu hành khoảng hơn 10.000 loại tiền ảo tương tự như vậy, được gọi chung là Altcoin. Tổng giá trị của tất cả Altcoin đó lớn cỡ gấp 2 lần so với Bitcoin. Làm ra Altcoin thì dễ, nhưng ai cần đến nó? Vậy người chủ Altcoin thường phải gắn vào lợi ích thực tế nào khác mới hấp dẫn được cộng đồng mạng.
Và cuối cùng, Bitcoin là đồng tiền số đầu trên, sẽ có tính chất kỷ niệm, sưu tầm cho nhiều người đến sau.
Những cản trở cho sự tồn tại của Bitcoin
Quá trình đào Bitcoin cần chạy máy tính chuyên dụng, làm tốn điện khủng khiếp. Ước tính giờ đây để đào ra 1 Bitcoin cần tốn 30-40.000 USD (khoảng 7-800 triệu VND), và ngày càng tăng cao nữa. Dân đào thường phải chạy sang nơi nào tiền điện rẻ. Mấy tháng trước, khi Trung Quốc cấm đào, nước láng riềng Kazakhstan xuýt sập cả hệ thống điện quốc gia … Và tương lai việc đào cũng như duy trì giao dịch Bitcoin sẽ còn tốn năng lượng nhiều hơn nữa, gây tác hại lớn cho môi trường.
Sự lưu hành của tiền ảo (Bitcoin và Altcoin) cạnh tranh trực tiếp với hệ thống tài chính quốc tế và chủ quyền các quốc gia. Nhiều nước cho phép. Nhiều nơi cấm chặt. Đến nay, khi càng có nhiều người tham gia, tốc độ sử lý giao dịch đồng Bitcoin bị chậm lại đáng kể. Nhưng lại xuất hiện nhiều đồng Altcoin khác được cải thiện nhanh lên. Cuộc cạnh tranh này đang diễn ra gay gắt …
Giới công nghệ đang nghiên cứu máy tính lượng tử, hay còn gọi là siêu máy tính với tốc độ gấp hàng triệu, hàng tỷ lần các máy hiện nay. Khi điều này xảy ra thì khái niệm bảo mật của Bitcoin không còn tồn tại nữa. Chủ sở hữu tất cả sẽ là siêu máy tính nhanh nhất …
Chủ nhân thiết kế ra Bitcoin là người hoàn toàn nặc danh. Chỉ biết tên là Satoshi Nakamoto, nhưng thực tế là ai thì vẫn đang còn bí mật. Và từ 2010 ông ta (hay tổ chức này) biến mất khỏi cộng đồng mạng, không để lại manh mối nào.
Người đầu tiên nhận Bitcoin là Hal Finney. Ngày 12/01/2009 ông thông báo rằng Satoshi Nakamoto đã gửi 10 Bitcoin cho mình. Hal Finney đã mất ngày 28/08/2014 tại Mỹ, thọ 58 tuổi. Trước khi chết ông vẫn khẳng định mình không phải là Satoshi Nakamoto. Theo ý nguyện của gia đình, xác Hal Finney được giữ đông lạnh với mong ước sẽ sống lại khi công nghệ sinh học phát triển trong tương lai.
Thuyết âm mưu thì cho rằng năm 2008, khi nền tài chính Mỹ bị suy sụp nghiêm trọng thì nhóm công nghệ họp bàn và muốn thoát khỏi sự thống trị của giới tài phiệt quốc tế. Và đồng Bitcoin ra đời từ đây.
Làm sao biết được họ đang chuẩn bị những gì tiếp theo …
Phần 3. Blockchain
Blockchain là một công nghệ (dạng lý thuyết) để lưu trữ, quản lý thay đổi thông tin an toàn, bảo mật trong một cộng đồng mạng.
Lý giải minh họa: mỗi thông tin, sự việc bất kỳ đều qui ước ra một nhóm con số tương ứng. Blockchain mã hoá những con số này và ghép chúng thành 1 khối (block). Khối này (block) được ép chặt cứng để không thể thay đổi được nữa và có thể đưa lên mạng với dấu vân tay (chữ ký số) của chủ nhân. Khi người chủ block muốn thay đổi thông tin (mà liên quan đến thành viên khác trong cộng đồng) thì phải thông báo rộng rãi, dạng như lấy sợi dây xích (chain) buộc 1 đầu vào block, đầu kia ngoe nguẩy dò hỏi … Chỉ khi nào cả (đa số) cộng đồng mạng xác thực thì xích (chain) mới được gắn vào block cũ và biến thành block mới tiếp theo với dấu vân tay chủ nhân tương ứng. Tất cả khối (block) và xích (chain) trên được lưu trữ với từng thời điểm phát sinh và sự xác thực của cộng đồng mạng. Cứ như vậy liên tục mãi, gọi là Blockchain… Mỗi thành viên mới tham gia vào mạng được quyền truy lục lại tất các block cũ từ trước và (có thể) được nhận quyền xác thực cho những thay đổi tiếp theo.
Như vậy, nếu sự việc xảy ra đã được đưa vào hệ thống Blockchain thì không thể xoá biến mất được. Chỉ có sửa, thay đổi và ghi lại với sự xác nhận của tất cả cộng đồng. Minh bạch, an toàn, không cần đơn vị thứ 3 làm chứng.
Ý tưởng về Blockchain lần đầu tiên được đưa ra vào năm 1982 bởi David Chaum, sau có được phát triển bởi Stuart Haber, W. Scott Stornetta và Dave Bayer vào những năm 1991 – 1992. Phải đến năm 2008, nhóm người mang tên Satoshi Nakamoto (vẫn đang ẩn danh đến nay) đã cải tiến thiết kế theo cách độc đáo và hoàn thiện lý thuyết Blockchain. Năm 2009, họ cho ra ứng dụng là đồng Bitcoin nổi tiếng ngày nay.
Có thể ví von Blockchain như “nhạc sỹ thiên tài”, còn Bitcoin là “bài hát” làm Blockchain trở nên nổi tiếng. Nói vậy để hiểu công nghệ Blockchain còn có rất nhiều các ứng dụng hữu ích khác trong các lĩnh vực: tài chính, bất động sản, y tế, quản lý hành chính, lịch sử …
Hầu hết các ngân hàng quốc gia đang nghiên cứu để phát hành đồng tiền số cho nước mình giống như Bitcoin (Ví dụ Anh sẽ ra đồng Britcoin).
Các doanh nghiệp sử dụng Private Blockchain, tức chủ động giới hạn thành viên cộng đồng mạng nào mà họ muốn quản lý.
Lĩnh vực nhà đất: sổ đỏ – sổ hồng sẽ lưu trữ trên Blockchain. Việc mua bán, thu thuế sẽ diễn ra thuận tiện và minh bạch.
Lĩnh vực y tế và lưu chuyển hồ sơ khác sẽ được quản lý thông qua Blockchain Private. Phần nào thì công khai, phần nào riêng tư chỉ chủ nhân mới được coi. Việc thay đổi nội dung phải được thông qua các đơn vị chức năng quản lý của nhà nước.
Việc phân bổ thành công Vacxin COVID-19 trên toàn thế giới 2 năm qua có sự góp công lớn của hãng máy tính IBM, khi họ đã thiết kế và vận hành chuẩn xác hệ thống Blockchain thích hợp cho việc đó.
Những sự kiện lịch sử từ nay nếu được blockchain hoá thì sẽ tránh được nhưng tranh chấp, giải thích nhiều nghĩa cho thế hệ sau.
Nghĩa là, theo thời gian, đồng tiền ảo Bitcoin sẽ được yêu thích hay bị lãng quên, nhưng công nghệ Blockchain luôn có vị trí lâu dài trong tương lai nhờ những lợi đem lại cho cuộc sống thực.
Phần 4. NFT Token là gì?
Ngoài “bài hát Bitcoin” đang nổi tiếng, “nhạc sỹ Blockchain” còn tạo ra những “ca khúc” khác là các loại NFT (Token) đang rất “hot” trên thị trường công nghệ vài tháng qua.
NFT (Token) có thể coi là một chuỗi số, được qui ước tương ứng với tài sản nào đó. Tức là: một tài sản bất kỳ (thực hay ảo), sau “quá trình tính toán đặc biệt” (blockchain hoá) sẽ tạo ra 1 chuỗi số, gọi là NFT (Token) – đại diện cho tài sản đó trong thế giới ảo Metaverse.
Chuỗi số NFT (Token) này có những tính chất sau:
⁃ Đây là qui trình 1 chiều – từ tài sản chuyển sang chuỗi số (NFT) với những đặc tính nhất định. Chứ không truy ngược lại, ví dụ, nếu hỏi: thế chuỗi 12345 sẽ đại diện cho cái gì thì chào thua.
⁃ Không trùng với bất kỳ NFT nào đã tồn tại trước nó. Đảm bảo tính duy nhất.
⁃ Cấu trúc NFT có chứa mã thông tin công cộng (public key) để dễ dàng nhận diện trong thế giới ảo. Đồng thời NFT chứa mã riêng tư (chìa khoá – private key) của người tạo ra nó. Tức NFT được sở hữu bởi 1 người duy nhất.
⁃ Chuỗi số NFT này gắn chặt với nhau thành 1 khối không tách rời được. Ví dụ như 1 bức tranh sau khi số hoá thành NFT. Nếu xé đôi bức tranh để tạo ra 2 NFT tương ứng thì 2 cái NFT mới này kết hợp với nhau không thành NFT ban đầu. Tức bản chất sẽ là 3 NFT khác nhau.
⁃ Do vậy, chủ sở hữu duy nhất của NFT có thể bán cho người mới nguyên cả cục, chứ không xé lẻ ra từng phần nhỏ được. Chủ mới cần “nhận mã chìa khoá riêng (private key)” để chứng minh sở hữu
⁃ Chủ sở hữu hoàn toàn nặc danh, nhưng quá trình mua bán này được lưu trữ công khai trên mạng. Biết được người có nick B nhận của người nick A lúc nào với giá bao nhiêu. Tất nhiên có công cụ tự động để nick B thay chìa khoá riêng tư (private key) mới cho mình.
Câu hỏi 1.
Ai sẽ cần những NFT Token, tài sản ảo dưới dạng chuỗi số này ngoài tác giả – chủ sở hữu của nó?
Câu hỏi 2.
Một tài sản thực đã được NFT lần 1, rồi lại làm đúng qui trình đó để ra NFT mới, sự khác biệt giữa 2 NFT chỉ là thời điểm thực hiện. Làm sao cộng đồng mạng phần biệt được có bao nhiêu NFT sinh ra từ cùng 1 tài sản? Trong đó NFT nào là sớm nhất? Làm sao xác thực chủ của NFT số 1 này có phải là chủ thực tế của tài sản trong thế giới thực hay không?
Với tài sản là bức tranh, bản nhạc hay video thì có thể không quá khó. Chỉ cần sao chép rồi lưu trữ với thời gian lúc thực hiện lên mạng. Những vật thực tế khác thì có lẽ phải chờ công nghệ phát triển cao mới làm được (sao chép dạng 3 D, hay có cách lưu lại hương vị,…)?
Vậy mà, bức ảnh mạng có tên “Everydays: The First 5.000 Days” của tác giả Beeple, được bán vào ngày 11/03/2021 trên sàn đấu giá Christie tới 69 triệu USD, tức khoảng 1.600 tỷ VND.
Tổng doanh thu NFT quí 3 năm 2021 ước tính hơn 10 tỷ USD.
Tuy nhiên, còn tồn tại rất nhiều ý kiến không tin tưởng vào những số liệu trên…
Tóm lại NFT còn quá nhiều chỗ không hiểu. Nhưng giới công nghệ đang coi là tương lai của thế giới (ảo)…Bạn có thể tin hay không tin. Nhưng, không phụ thuộc vào điều đó, thị trường NFT Token sẽ phát triển lớn hơn rất nhiều so với hiện tại chỉ trong thời gian ngắn tới…
Phần 5. Tạm kết luận
Ngày nay, đứa trẻ lên 3 đã biết bấm nút nào là bật TV. Người ngoài 80 tuổi cũng biết cách gọi video call với con cháu cách xa hàng chục ngàn km. Họ không cần hiểu 1 chút gì về điện tử, về sóng quang học, về Internet. Đó là việc của những người khác mà họ không cần quan tâm.
Công nghệ ngày nay phát triển quá phức tạp và khó hiểu. Nhiều người còn nghi ngờ rằng điều đó không thực sự cần thiết và do ai đó đang cố biến cái đơn giản thành phức tạp, để marketing bán hàng hoá …
Tuy vậy, những điều mới lạ mà mình mãi không hiểu cũng đừng vội coi đó là thứ bỏ đi không có ý nghĩa. Ai đó trình bày mãi mà mình không hiểu cũng đừng vội nói anh ta là người không biết câu chuyện. Biết đâu, họ đang phải làm những điều phức tạp, và những người khác sẽ đơn giản hoá đi để cho dân chúng có thể sử dụng được những gì đó vào cuộc sống thường ngày.
Và cuối cùng. Thế giới ảo trên Internet đang dựa vào hệ thống vệ tinh trên trời, nhiều trạm chuyển tiếp trên đất liền hoặc dưới biển do các quốc gia thực quản lý. Nếu thấy cần thiết thì sự trục trặc kỹ thuật (vô tình hay cố ý bằng vài quả tên lửa) có thể biến tất cả thế giới ảo quay lại thế giới thật quen thuộc với đa số nhân loại …
Hay là kịch bản khác “nhẹ” hơn. Khi thế giới ảo đe dọa tới nguy cơ tồn tại an ninh quốc gia, một số nước lớn (Trung Quốc, Nga, Mỹ) đã sẵn có những phương án đóng cửa biên giới thực, sử dụng Internet trong nước và cuộc sống vẫn có thể duy trì trong thời gian dài…
Nguyễn Thanh Hải – HaiMIC 19.12.2021
Phần I. Thế giới ảo – Metaverse
Phần II. Tài sản ảo – Tài sản thực
HaiMIC 
Bình luận về bài viết này