Phần III. Bitcoin – Blockchain – NFT Token
Phần II. Tài sản ảo – Tài sản thực
Phần I. Thế giới ảo – Metaverse
1. Dẫn nhập
Thế giới ảo có gì hấp dẫn mà xã hội đang bị cuốn vào nó? Trẻ con suốt ngày game. Thanh niên đua nhau chụp hình, check in sống ảo. Người lớn thì lên mạng tìm bạn mới, bạn cũ để chát chít. Nhiều ý kiến đề xuất nên có những biện pháp hạn chế bớt đi, vì nó đang ảnh hưởng tiêu cực tới cuộc sống thực hiện tại.
Gần đây xuất hiện trào lưu kinh doanh trên thế giới ảo, và hình như kiếm được nhiều tiền. Phần đông cho rằng có lẽ đó chỉ là những những bong bóng tài chính. Đời thường gọi là sới bạc điện tử, hoặc nơi rửa tiền bất minh của giới tội phạm…
Nhưng, tài sản ảo Bitcoin đang được đổi hợp pháp sang tiền thực và ghi nhận tại nhiều nơi trên thế giới.
Chuyện gì đang xảy ra? Phải chăng đây là quá trình di chuyển (1 phần nào đó) tài sản từ thế giới thực sang thế giới ảo? Hay chẳng qua chỉ là cái bẫy Ponzi mà giới công nghệ – tài chính giăng ra đón những kẻ lắm tiền ngốc nghếch…
2. Tài sản vô hình
Tài sản thực mang tính vật lý: nhìn thấy, sờ thấy. Mảnh đất thường kèm theo quyền sử dụng. Có thể được xây nhà trệt, hay nhà cao tầng, hoặc trung tâm thương mại. Tương ứng khi đó mảnh đất sẽ có giá trị khác nhau.
Điện thoại iPhone giá bán 20 triệu. Lượng kim loại, nhựa cùng công sức trực tiếp sản xuất ra nó không tới 5 triệu. Phần chênh lệch là giá trị thương hiệu Apple [2] (đang được tính 408 tỷ trên giá trị Công ty 3.000 tỷ USD).
Công ty Alibaba [3] của Jack Ma, ngoài hệ thống bán hàng sâu rộng, còn sở hữu cơ sở dữ liệu khách hàng (tới hàng tỷ người tại Trung Quốc) đã được các nhà đầu tư thế giới đánh giá cao khủng khiếp.
Những khái niệm như quyền sử dụng, thương hiệu, cơ sở dữ liệu khách hàng, lợi thế thương mại … là tài sản vô hình. Chúng ngày càng được định giá cao hơn so nhiều với tài sản hữu hình như nhà xưởng, máy móc… (Trong các công ty S&P 500 tại Mỹ [4] thì tỷ trọng tài sản vô hình trên tổng tài sản hiện nay đang là 90%, trong khi năm 1975 chỉ chiếm có 15%).
Cao hơn nữa. Nhưng khái niệm như ý tưởng, tinh thần quyết tâm, ý chí mãnh liệt, ước mơ cháy bỏng… cũng có thể được coi là dạng tài sản vô hình (đặc biệt). Chính vì vậy mà nhiều công ty Startup mới lập ra, chưa có sản phẩm hoàn chỉnh, cũng được đầu tư hàng triệu, hàng tỷ USD. [5]
Rõ ràng, tài sản vô hình là dạng ảo. Nhưng nó bổ trợ cho tài sản hữu hình. Nhiều khi hỗ trợ cũng “quá đà”, trở nên quan trọng hơn chính tài sản thực mà nó cần “hỗ trợ”.
3. Tài sản ảo
Như cầu cơ bản của con người là ăn, ở, mặc, ngủ, nghỉ, bài tiết… Trên nữa là nhu cầu giải trí. Thể thao, âm nhạc, phim ảnh, trò chơi (điện tử) … Đặc biệt lãnh vực game điện tử trở nên rất hấp dẫn, nhất là giới trẻ. Vì nó kích thích trí tưởng tượng, cái mà trở nên càng khan hiếm với người lớn tuổi. Trong game xuất hiện nhưng mũ, áo, gươm, súng, chức danh, nhà xe… tất nhiên là ảo, nhưng lại được cộng đồng game thủ đánh giá cao. Họ trao đổi và mua bán (qua tiền ảo hay thực). Trên nữa, nhiều hình ảnh đó, được thực tế ra hàng hoá vật chất hữu hình và bán thu tiền thật…
Chắc cũng kiếm được, nhưng không thể quá nhiều? Nếu quá thành công thì chủ game có thể không minh bạch, lạm dụng, tịch thu, hay phát hành thêm vô tội vạ các tài sản ảo đó. Hoặc xuất hiện các game nhái…v.v…
Quay lại tài sản vô hình. Cũng đối mặt với các nguy cơ tương tự. Quyền sử dụng, thương hiệu được ghi nhận bởi các cơ quan chức năng. Họ có thể thay đổi luật để làm ảnh hưởng (tịch thu, thêm phí, cấp thêm cho người khác…) tới giá trị vô hình đó. Ngay cả cơ sở dữ liệu khách hàng đang được tranh cãi về pháp lý là của công ty hay là tài sản nhà nước. Mỹ thì dùng luật chống độc quyền chia tách nhỏ Công ty. Châu Âu dự tính thu thuế như dạng tài nguyên. Trung Quốc (và Nga) đang ngắm nghía xem hay tịch thu luôn quyền đó [6] về cho nhà nước.
Việt Nam chưa rõ sẽ hành xử ra sao. Nhưng tốt nhất là thu phí mỗi tài khoản 100$ từ các công ty có mạng xã hội. Mỗi năm cũng có thể được cỡ 1 tỷ.
4. Tài sản số
Tài sản (kỹ thuật) số cũng là dạng ảo, vô hình. Khác biệt ở đây là gì?
Tài sản (kỹ thuật) số có tính duy nhất và chủ sở hữu của nó được sự ghi nhận, kiểm chứng bởi cộng đồng mạng, không phụ thuộc vào 1 bên thứ 3, dù uy tín đến cỡ nào. Có thể sao chép nhân bản tài sản số để chiêm ngưỡng nhưng không thay đổi tính được tính sở hữu, trừ khi người chủ duy nhất của nó bán đi. Việc mua bán cũng được hàng triệu triệu công dân mạng xác thực – tránh tuyệt đối chuyện gian lận.
Chuyện đó thực hiện được nhờ công nghệ Blockchain, xuất hiện phổ biến từ năm 2009. Bạn hãy tạm tin điều này để đọc tiếp (cụ thể ra sao sẽ được trình bày trong bài viết sau).
Ví dụ bạn vẽ 1 bức tranh. Chụp lại và blockchain ghi bạn là chủ sở hữu duy nhất của file này (tài sản số). Dù ai cũng có thể sao chép và in ấn bức tranh đó, nhưng bạn mới có quyền sở hữu chính thức. Nghe thấy thật vớ vẩn… Đúng vậy….
Nhưng tháng 03.2021, bài đăng Twitter đầu tiên của chính ông chủ Twitter [7] được bán với giá 2,9 triệu USD
Tháng 8.2021, hoạ sỹ trẻ người Việt đã bán tác phẩm [8] “Hoa mai may mắn” (dạng tài sản số) với giá trên 500 triệu VND.
5. Vài lời nhận xét
Có nghĩa là, bất cứ vật dụng thực tế nào: tranh ảnh, âm nhạc, video, đồ sưu tầm, móng tay, sợi tóc, … sau khi “blockchain hoá” (sang NFT) sẽ là tài sản số duy nhất. Còn có bán cho ai được hay không thì đó là chuyện khác.
Một mặt sẽ mở ra khung trời sáng tạo vô biên cho bất kỳ ai. Giới công nghệ đang đề xuất con đường ngược lại: tạo ra sản phẩm ảo, blockchain (sang NFT) để sở hữu nó. Quảng bá trên mạng (thế giới ảo Metaverse) trước rồi mới quay ra cuộc sống thực kinh doanh. Công nghệ phần cứng phát triển, chiếc mũ ảo còn thô sơ hiện nay dần sẽ được thay thế bởi những máy cảm ứng chuyên dụng tinh xảo thuận tiện… Khối lượng công việc khổng lồ… Có thể hoàn toàn sinh hoạt, lao động trong thế giới ảo. Chỉ cần ra ngoài thực tế ăn uống và bài tiết (hàng tuần hay hàng tháng tuỳ nhu cầu).
Mặt khác, việc này tạo ra sân chơi cho các trò lừa đảo, lũng đoạn, làm giá không kiểm soát. Nơi tụ họp của nhóm người không làm ra tài sản thực…
Thời đại 4.0, trí tuệ nhân tạo đang phát triển với tốc độ khủng khiếp. Chỉ 5-10 năm nữa thôi, rất nhiều nghề nghiệp chân tay đơn giản sẽ bị thay thế bởi người máy. Thậm chí, các chức năng cao hơn như: phiên dịch, giáo viên, lái xe, kế toán, luật sư, bác sỹ tổng quát,… cũng sẽ do người máy kết hợp với AI đảm trách dần. Lượng lao động lớn dôi dư ra sẽ làm gì?
Hiện ngay, tình trạng dân tị nạn từ những nước nghèo chạy sang các quốc gia giàu có hơn đang là bài toán đau đầu cho thế giới. Mặc dù với họ, bước đầu chỉ cần đáp ứng nhu cầu ăn ở tối thiểu.
Biết đâu, chỉ một thời gian ngắn sau, sẽ xuất hiện một lượng lớn lao động học thức cao, không tìm được công việc trong thế giới thực. Họ sẽ phải tiến hành cuộc di dân ào ạt qui mô còn lớn hơn nhiều sang thế giới ảo để tìm vị trí cho mình. Ngoài việc kiếm sống, nơi đây còn hỗ trợ họ sáng tạo thể hiện bản thân, nâng cao trí tưởng tượng, xây dựng danh tính online và làm động lực quay lại thực tế biến danh tính đó là thực… Siêu viễn tưởng? Đúng. Nhưng. Khi Internet xuất hiện tại Việt Nam 24 năm trước, rất nhiều ý kiến không hề tin tưởng vào tầm quan trọng của nó. Khái niệm thế giới ảo – Metaverse cũng đang ở tình trạng tương tự, chỉ khoảng vài % dân chúng biết đến nó…
Hoặc như Trung Quốc hành xử với COVID-19, đóng cửa biên giới, quản lý Internet. Tất cả dân trong nước sẽ sống trong thế giới thực kiểm soát chặt chẽ.
Hoặc nhờ nước Nga bắn rụng hết các vệ tinh, tất cả các quốc gia sẽ cùng nhau chung sống trong một thế giới thực.
Việt Nam với tỉ lệ dân số trẻ phổ cập Internet cao nhất thế giới, đang là nước đi đầu [9] trong lĩnh vực ứng dụng công nghệ blockchain [10]…
Biết đâu chỉ 10-20 năm sau, sẽ xuất hiện trên đường phố các dịch vụ cho thuê máy chuyên dụng vào thế giới ảo. Giống như các dịch vụ Internet 20 năm trước…
Phần I. Thế giới ảo – Metaverse
HaiMIC 
Bình luận về bài viết này