HaiMIC

Thả diều

Trong Hiệp hội Diều – là người có bằng cấp cao nhất. Nhận được câu hỏi: Hiểu biết Toán học có hỗ trợ việc thả diều của anh không?

Có chứ.

Lên cao – những con diều dù dài hơn 20m, nhưng trông cũng thành nhỏ xíu.

…

Phức tạp hơn. Là vấn đề về gió. Cần đến Toán Trung cấp.

Vận tốc gió. Thuận lợi nhất cho việc thả diều khi tốc độ trong khoảng 15 – 30 km/giờ. Tuy nhiên, mỗi loại diều sẽ phù hợp với độ gió khác nhau. Khi thả nhiều, sẽ có kinh nghiệm phân biệt. Nhận thấy, diều 2 đuôi bay ổn định hơn nhiều so với các loại khác.

Độ giật của gió. Nếu tốc độ gió đều đặn, diều sẽ bay êm. Khi gió liên tục thay đổi tốc độ, diều bị giật – dễ rơi xuống.

Hướng gió. Khi thời tiết không thuận lợi, hướng gió thay đổi thường xuyên, diều bay sẽ không ổn định. Vì vậy, nên thả khi gió chỉ thổi theo một hướng, tốt nhất là từ biển vào đất liền.

Thả diều lên. Khi thiếu gió, thì dù có chạy, diều lên cao cũng dễ rơi xuống. Nếu đủ gió, chỉ cần lựa nhẹ là diều tự lên. Khi đó buộc dây vào gốc cây là tha hồ ngắm. Thời tiết ổn định, một mình có thể thả 5-7 con qua đêm. Sáng dậy, không phải lúc nào cũng còn đủ số diều trên trời. Vì buổi đêm có những lúc lặng gió, hoặc gió giật mạnh, một vài con diều sẽ rơi xuống.

Thu diều về. Khi gió mạnh trên 30 km/h thì kéo về rất khó. Cần công cụ chuyên dụng. Và thời gian thu mỗi con cũng cần 5-10-20’, tùy hoàn cảnh. Nên một mình phải lo hết số diều trên khá vất cả.

Nhiều khi mệt, thôi cứ để khi nào lặng gió thì diều tự rớt xuống. Hôm sau bay flycam đi tìm.

Công nghệ sản xuất diều giờ rất hiện đại và quốc tế: thiết kế châu Âu, vải làm từ công nghệ Nhật, dây diều từ Hàn Quốc, tất cả được lắp ráp tại Trung Quốc…

…

Tồn tại câu chuyện còn phức tạp hơn nữa, khi gió quá mạnh, hay tốc độ thay đổi đột ngột, hoặc gió chuyển hướng liên tục, đuôi và dây diều dễ bị rối tung lên.

Lúc đó, để giải quyết vấn đề, cần đến kiến thức Toán Cao cấp. Lý thuyết nút.

Toán học – Lý thuyết nút

Lý thuyết nút – Knot Theory – (mở rộng) là một nhánh của toán học Topology, nghiên cứu về các vòng khép kín (hoặc không) trong không gian ba chiều.

Để dễ hình dung, hãy tưởng tượng một sợi dây giày. Nếu bạn thắt nó lại theo một cách vô tình nào đó, bạn đã tạo ra một nút thắt toán học.

Lý thuyết nút không quan tâm đến chiều dài hay độ dày của sợi dây, mà chỉ quan tâm đến cấu trúc thắt của nó.

Câu hỏi mà các nhà toán học muốn trả lời là:

• Làm sao biết hai nút thắt trông có vẻ khác nhau những thực chất lại là một?
• Để tháo hết các nút thắt thì nên gỡ vào chỗ nào đầu tiên? Và thứ tự tiếp theo?
• Với một nút thắt hiện hữu sẽ cần bao nhiều lần gỡ tối thiểu thì hoàn tất?

Ứng dụng thực tiễn

Dù nghe có vẻ trừu tượng, lý thuyết nút lại có những ứng dụng quan trọng trong đời sống:

• Sinh học phân tử: Nghiên cứu cách DNA tự thắt nút và tháo xoắn.

• Hóa học: Thiết kế các phân tử có cấu trúc thắt nút để tạo ra vật liệu mới với đặc tính siêu bền hoặc dẫn điện đặc biệt.

• Thả diều: làm sao mất ít thời gian và công sức nhất để gỡ dây và đuôi diều đang bị gió làm rối?

Tóm lại. Lý thuyết nút là việc nghiên cứu các “vòng tròn bị rối” và tìm cách phân loại chúng bằng ngôn ngữ toán học chặt chẽ.

Trong lĩnh vực này, nhà Toán học Việt Nam Lê Tự Quốc Thắng là một trong những chuyên gia đầu ngành. Thời sinh viên đi học, tôi rất ngưỡng mộ Anh và bây giờ đôi khi vẫn nhờ Anh tư vấn.

Diều và lý thuyết nút

Việc gỡ rối đuôi và dây diều đòi hỏi sự tỉ mỉ, tập trung của Toán học. Gặp những nút thắt khó, thường quay video lại rồi gửi tới chuyên gia Toán học về Lý thuyết nút nhờ tư vấn.

Bây giờ, nhiều khi chỉ cần scan lên ChatGPT, sẽ có lời giải trong chớp mắt, dù chất lượng không xuất sắc, nhưng rút ngắn thời gian.

Diều và triết lý Cuộc sống

Trên độ cao nhất định giúp chiêm nghiệm về cuộc đời. Thật tuyệt vời nếu nó dạy chúng ta có thái độ lạnh lùng với những tham vọng đời thường, nhưng không lấy đi sự tỉnh táo khỏi khát vọng vươn tới những điều mới mẻ.

Một đầu dây diều được buộc vào gốc cây dưới mặt đất, làm cho có điểm níu kéo với thực tại. Tránh đầu óc khỏi bay theo những mơ mộng quá xa vời…

Cuộc sống, cũng như cánh diều, không phải lúc nào cũng êm ả. Đôi lúc xuất hiện những nút thắt, làm mọi thứ rối tung lên. Vì tác động từ bên ngoài, hoặc do tự mình gây nên.

Biết tập trung vào chỗ nào để gỡ bây giờ?

Ý tưởng ở đây là gì?

Một người không thể tự gỡ hết các nút rối của bản thân. Cần sự hỗ trợ của người khác.

Nhưng. Ngay cả người thân khi giúp cũng sẽ có những hạn chế nhất định.

Do qui luật tâm lý: Dao sắc không gọt được chuôi. Hay – Bụt chùa nhà không thiêng.

…

AI – Trí tuệ nhân tạo – cũng là một kênh để tham khảo. Nhưng, khi không đủ hiểu bạn – nó sẽ phán linh tinh. Khi quá rành – nó lại chính là bạn, ở một phiên bản khác. Liệu có còn khách quan?

…

Mentoring và Couching là những quá trình hỗ trợ trong tình trạng đó.

Đôi khi chỉ cần sự tác động nhẹ của người xa lạ, lại có những hiệu ứng mạnh mẽ. Giúp mình tìm cách tự gỡ rối những nút thắt của bản thân.