HaiMIC

Bay trên mây tới Bhutan. Bên cửa sổ là dãy núi Himalaya.

Kinh tế Việt Nam sau thời kỳ mở cửa đã chuyển biến mạnh mẽ, xuất hiện nhiều doanh nghiệp có giá trị hàng tỷ đô la Mỹ. Trong số đó, một vài Công ty tư nhân, xuất phát từ zero, qua hơn 30 năm, nay cũng đã thành tỷ đô.

Hội thảo “Làm sao xây dựng doanh nghiệp tỷ đô?” do báo Nhịp Cầu Đầu Tư tổ chức đã diễn ra tại khu nghỉ dưỡng Ozen, Bhutan – từ ngày 30/04/2025 tới 04/05/2025.

Được lắng nghe nhiều ý kiến cởi mở và chất lượng từ các diễn giả. Dĩ nhiên, sẽ không có công thức rõ ràng trả lời cho câu hỏi: ”Thế nào là Công ty có tiềm năng trở thành tỷ đô?”, nhưng – chắc phải tồn tại những đặc tính chung nào đó?

Bài viết sau trình bày những điều ghi nhận được từ hội thảo, có bổ sung thêm quan sát cá nhân.

…

Mô hình doanh nghiệp tỷ đô

Những Công ty “tiềm năng tỷ đô” có thể khắc họa qua 04 yếu tố sau

1. Ý tưởng tiền tỷ
2. Tố chất người dẫn đầu
3. Đội ngũ phù hợp
4. Tính minh bạch và nhất quán.

…

Ý tưởng tỷ đô

Trên thực tế tồn tại rất nhiều ý tưởng kinh doanh. Nhưng, ý tưởng đắt giá “tỷ đô” có nhiều hay ít? Hội thảo có 2 luồng ý kiến khác nhau: người đã trải qua thì nói không nhiều; người đang đi tới thì cho rằng không ít – chỉ làm sao chọn lựa được cái phù hợp cho mình!

Chung qui lại, có thể phân tích về ý tưởng kinh doanh qua 03 thành tố: 1/ sản phẩm – 2/ thị trường – 3/ lợi thế.

Vấn đề quan tâm đầu tiên phải là sản phẩm.

– Doanh nghiệp đang hoặc dự tính cung cấp mặt hàng phục vụ nhu cầu cụ thể nào của người tiêu dùng?

– Thị trường của loại hình sản phẩm này hiện nay và dự báo sẽ ra sao?

– Doanh nghiệp có lợi thế gì trong lĩnh vực này?

Khi khởi nghiệp, nếu chỉ tập trung vào phân tích thị trường mà bỏ qua việc đánh giá năng lực của bản thân thì khi vào cuộc đua dài hạn dễ bị đuối sức. Điểm mạnh riêng là lợi thế khi thị trường thay đổi, giúp thích ứng chuyển đổi phù hợp với thực tế. Và, để đạt tỷ đô, chỉ đáp ứng mong muốn hiện nay của khách hàng chưa đủ, phải sáng tạo ra những nhu cầu mới mà bản thân người tiêu dùng có thể còn chưa nghĩ tới…

Vòng xoay sản phẩm – thị trường – lợi thế là tâm điểm mà doanh nghiệp luôn phải tập trung. Ý tưởng chỉ thành tỷ đô nếu người dẫn dắt có những lợi thế phù hợp để biến nó thành hiện thực.

Tố chất người dẫn dắt

Một vị trí bất kỳ trong Công ty cần đáp ứng các tiêu chí nhất định. Yêu cầu đối với chủ doanh nghiệp dĩ nhiên có những đòi hỏi khắt khe nhất.

Đó phải là người có tham vọng, bên trong công việc đang làm chứa đựng sứ mệnh – tạm coi đó là sự nghiệp, chứ không đơn thuần chỉ là kiếm tiền. Ý chí mạnh, tính kiên trì sẽ giúp kéo nhân lực, vật lực cùng tham gia.

Đó phải là người ham học hỏi. Vì quá trình xây dựng doanh nghiệp luôn đối mặt với vô vàn vấn đề mới mẻ, đòi hỏi phải tìm tòi liên tục để lựa chọn được lời giải hợp lý.

Và, phải là người có năng lực học. Điều gì cần cho doanh nghiệp cũng phải biết từ vừa đủ tới rất sâu. Dĩ nhiên, với tầm “tỉ đô”, thì hiểu biết vừa đủ của họ cũng sẽ hơn mức trung bình nhiều lần…

Nói nôm na, người “tỉ đô” cần tinh thông đủ 360 độ cho cả 4 hướng. Dạng như phải tới 100 độ C thì nước mới sôi, chứ chỉ 99 độ thì nước mới bốc hơi nghi ngút thôi…

Có thể minh họa hiểu biết trên ở 03 mức độ

• Đây là chuyện gì? Trong lĩnh vực đang tham gia, người chủ doanh nghiệp phải hiểu rõ tình trạng và vấn đề đang đối mặt.
• Có những giải pháp nào? Tìm tòi và đề xuất ra lời giải cho những vướng mắc đang hiện hữu. Không thể tư duy như dạng người ngoài, người tư vấn – chỉ nêu ra vấn đề, và nếu có đề xuất cách khắc phục thì cũng chưa thể đủ “hồn cốt” như người trong cuộc.
• Khả năng thực thi. Nắm rõ vấn đề. Tìm được phương án giải quyết. Chưa đủ. Người dẫn đầu doanh nghiệp “tỉ đô” (lúc startup) còn phải trực tiếp tham gia thực hiện. Để cảm nhận được thực tế và dẫn dắt đội ngũ.

Trong hội thảo, một diễn giả, người đã dẫn dắt công ty thành tỷ đô, dành cả buổi chia sẻ về chủ đề “Innovation – Đổi mới – Sáng tạo”. Anh trình bày khá thuyết phục, khi minh họa từ nhiều ví dụ thực tế để đưa ra nhận định rằng: Thực chất, ý tưởng về đổi mới sáng tạo thường tồn tại và hình thành ngay từ những chi tiết nhỏ nhặt xung quanh. Cần tập trung quan sát, biết cách chọn lọc để lựa cho phù hợp với doanh nghiệp cho thời điểm hiện tại.

Một diễn giả khác, đang trên “con đường tới tỷ đô”, nhận được câu hỏi khó: Làm sao anh có thể cạnh tranh với những người khổng lồ đi trước đúng ngay lĩnh vực mà doanh nghiệp anh đang tham gia? Anh trả lời khá rõ ràng. Đại ý: – Có cổ đông uy tín thậm chí đã nói không chỉ một lần rằng Công ty anh khó mà tồn tại được, chưa nói đến sự phát triển. Nhưng, để làm được những gì mà đội ngũ anh đã xây dựng mấy năm qua, phải tốn kém vài trăm triệu đô. Và, mặc dù chưa tạo ra lợi nhuận, nhưng doanh nghiệp anh đã tạo được 3 điều cốt yếu nhất cho sản phẩm: 1/ tính năng sử dụng tốt 2/ giá thành hợp lý 3/ tập trung cao vào nhà cung cấp nội địa, tránh phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu từ nước ngoài, trong dài hạn sẽ làm giảm giá thành mạnh. Thông tin chỉ khoảng 10% có mong muốn sử dụng sản phẩm cũng là quá tốt với thị trường hơn 100 triệu dân. Anh trực tiếp tham gia những công đoạn quan trọng nhất của doanh nghiệp, từ lúc sản xuất tới khi nhận lại sự phản hồi của khách hàng. Do vậy, vòng thời gian của sản phẩm được rút lại tối thiểu – khác hẳn với các Công ty lớn, nơi thường có nhiều sản phẩm khác nhau, sẽ dễ quan liêu với tình hình thay đổi liên tục.

Cả hai anh đều cho rằng, với Công ty trong giai đoạn startup, việc người dẫn đầu trực tiếp tham gia sâu sát đủ vòng quay của sản phẩm là điều tiên quyết. Một nhà đầu tư kỳ cựu còn tham luận mạnh hơn: khi Công ty còn mới bắt đầu mà qua nhiều ban bệ, qui trình dễ chỉ là hình thức, được ví như thuốc độc; mặc dù đó là thuốc bổ cho những đơn vị đã thành danh.

Đội ngũ phù hợp

Kinh doanh không phải chỉ là logic đúng sai, mà là nghệ thuật biết cách phối hợp từ ý tưởng, nguồn lực hiện có để tìm ra lợi nhuận. Người sáng lập doanh nghiệp phải biết cách lan tỏa tham vọng, say mê để thu thập đội ngũ đi theo, tìm kiếm người có tính chủ sở hữu cao, làm việc hết mình, như chính cho bản thân họ.

Xung quanh người chủ doanh nghiệp sẽ tập hợp 04 nhóm:

Nhóm 1 – ngưỡng mộ tài năng, chia sẻ tham vọng, mong muốn hợp tác để cùng làm điều họ cũng đam mê.

Nhóm 2 – có thể chưa đủ hiểu biết để chia sẻ sứ mệnh, nhưng tin tưởng vào doanh nghiệp sẽ giúp họ nâng tầm nhìn và mở rộng quan hệ.

Nhóm 3 – tin rằng công ty sẽ thu hút những người giỏi, họ muốn tham gia để học hỏi kỹ năng trong công việc.

Nhóm 4 – tìm nơi có điều kiện làm việc thân thiện, đáp ứng nhu cầu tài chính.

Phụ thuộc vào phong cách cá nhân, người chủ doanh nghiệp sẽ lựa chọn tỉ lệ của từng nhóm tùy theo giai đoạn phát triển của Công ty.

Nhưng lâu dài sẽ tiến đến phân quyền đồng bộ rõ ràng theo 3 mặt cắt: 1/ quyền ra quyết định – 2/ mức độ chịu trách nhiệm về quyết định đó – 3/ quyền lợi được hưởng kèm theo.

Tính Minh bạch 

Công ty tỉ đô không chỉ thuộc về những người sáng lập cùng với các cộng sự là nhân viên của mình. Mà tới qui mô đó, phải có rất nhiều cổ đông nhỏ lẻ khác góp vốn nhưng không tham gia vào công việc. Do đó, mối quan tâm và hiểu biết về doanh nghiệp sẽ khác xa so với người bên trong. Với nhà đầu tư, yếu tố minh bạch và nhất quán trong hoạt động là tối quan trọng.

Cụ thể hơn, đó là tính hợp lý trong việc sử dụng nguồn lực (tài chính và con người) của Công ty: tập trung vào những lĩnh vực mà người dẫn đầu đang tuyên bố theo đuổi.

Có minh bạch mới dẫn tới bền vững.

Lời kết

Bài viết trên đây trình bày góc nhìn về các yêu cầu đòi hỏi đối với Công ty có tiềm năng tỉ đô. Tuy nhiên trên thực tế, một doanh nghiệp bất kỳ nào cũng phải có những yếu tố tương tự, có thể ở mức độ thấp hơn, sẽ hoàn thiện dần qua quá trình hoạt động.

Giống như trong rừng, sẽ có loại cây thấp, loại trung bình, loại cao hơn… Hay, thậm chí trong khu vườn nhỏ, có cây cần nắng, cây cần bóng râm, cây chịu hạn, hay cây cần nhiều nước… Giống như sự đa dạng của cuộc sống.

Có nhỏ mới có lớn. Và tỉ đô cũng phải bắt đầu từ những bước nhỏ.

…

Bhutan. 30/04/2025 – 04/05/2025. HaiMIC