HaiMIC

Dẫn nhập

Dự hội thảo. Lắng nghe các kịch bản về tình hình kinh tế thế giới. Bàn luận về câu hỏi: làm sao để Việt Nam tăng trưởng liên tục 7% trong 10 năm tới?

Tôi ngồi ở bàn VIP, ngay sát một chủ doanh nghiệp lớn. Quen Anh từ 15 năm trước, thời tôi còn làm cho quỹ đầu tư. Lúc đó công ty Anh mới thành lập được 5 năm, giờ đây đã là biểu tượng của nền kinh tế Việt Nam.

Sau này chúng tôi gặp nhau vài lần ở cùng khu nhà nghỉ ven biển. Anh rất bất ngờ khi biết toàn bộ các loại diều mà Anh ngắm gần 10 năm qua đều duy nhất do tôi điều khiển.

Vậy là, trên bàn Anh chia sẻ về định hướng kinh doanh. Còn tôi giải thích về việc làm sao cho diều sáng đèn suốt đêm.

Anh sinh năm 1969, thuộc lứa 68-70, những doanh nhân đang là trụ cột nền kinh tế tư nhân Việt Nam hiện nay. Trong đầu Anh rất nhiều những công việc cần phải làm. Còn tôi có cuốn sổ tay: Đừng nên làm gì.

…

Cả tuần qua, băn khoăn với suy nghĩ: thành công phụ thuộc ra sao vào các yếu tố: tính bẩm sinh, môi trường và sự cố gắng?

Tố chất bẩm sinh và môi trường cái nào quan trọng hơn? Môi trường giúp bộc lộ hay làm thay đổi tố chất bẩm sinh của con người?

Bài viết không đi tìm câu trả lời. Vì nó là “cả 2”.

Yếu tố môi trường

Môi trường bao gồm tất cả các yếu tố bên ngoài tác động đến cá nhân, như gia đình, giáo dục, cộng đồng, và văn hóa. Môi trường phù hợp có thể khai thác và phát triển tối đa tố chất của một người.

Nhiều trường hợp, đứa trẻ có biểu hiện hoàn toàn bình thường, nhưng với những điều kiện phù hợp, lại trở nên xuất chúng.

Tồn tại trường phái, tạm gọi là: đi từ ngoài vào, tức từ mong muốn tới hiện tại.

Và, thường sẽ chạy theo những điều tốt nhất có thể đem đến, nhiều khi bỏ qua việc xem lại mình phù hợp ra sao với những mục tiêu đó.

Trong giáo dục: chọn ngành nghề nào có tương lai, rồi cho trẻ con theo học.

Trong kinh doanh: tìm kiếm lĩnh vực có tiềm năng. Vào cuộc, cố gắng để thành công.

Trong cuộc sống: chuyển gia đình tới chỗ nào đáng sống, nơi đem lại nhiều lợi ích nhất.

Nhưng.

Chọn điều mong muốn – tìm môi trường phù hợp – cố gắng hết sức – liệu có dẫn tới thành công?

Tự hỏi, nếu 15 năm qua, không đi thả diều, mà tập trung kinh doanh, sẽ xây dựng được đế chế riêng ra sao?

Tự tin trả lời. Không đi đến đâu hết! Để trở thành một chủ doanh nghiệp, tự thấy mình còn thiếu quá nhiều tố chất.

Tố chất bẩm sinh

Nhiều trường hợp, trong một gia đình, con cái sinh ra và được nuôi dưỡng cùng một điều kiện, nhưng tính cách và số phận hoàn toàn khác nhau.

Trên thực tế, trong bất kỳ việc gì, luôn có ai đó làm nhẹ nhàng và đạt kết quả cao. Còn người khác lại khó khăn mà cũng không đi tới đâu.

Có đứa, xuống nước là tự bơi. Có người, dù học mãi, đến cuối đời cũng chưa chắc biết bơi…

Nếu không đủ năng khiếu bẩm sinh, dù có bồi dưỡng từ nhỏ về Toán học, cũng không thể đạt giải Toán quốc tế được.

Hay trong âm nhạc, hội họa, năng khiếu chiếm đến 80-90% cho kết quả đỉnh cao.

Vậy, hình như, đứa trẻ sinh ra hoàn toàn không giống như tờ giấy trắng, mà là một hạt giống. Càng lớn, tố chất bẩm sinh đó thể hiện càng tăng.

Dù can thiệp quá mức, mong muốn thay đổi hướng, cũng không giúp ích gì nhiều.

Cha mẹ sinh con, trời sinh tính.

Từ đây, tồn tại trường phái: “đi từ bên trong ra, tức từ hiện trạng tới mong muốn”.

Nghĩa là – tìm xem có tố chất bẩm sinh gì, chọn môi trường phù hợp, nhập cuộc rồi rèn luyện để đạt tối đa tiềm năng của mình.

Người lớn – biết khả năng mình đến đâu. Đó là sự trưởng thành.

Doanh nghiệp – phải hiểu cái cốt lõi mình đang sở hữu. Tự hỏi: vào lĩnh vực đó mình có lợi thế gì?

Quốc gia – nếu đi theo con đường này thì có tiềm lực nội tại ra sao?

Tránh, thấy người ta ăn khoai cũng vác mai đi đào.

Cũng nên cẩn trọng với lời khuyên (rất chân tình) của người thành công. Trước khi thực hiện, luôn tự trả lời: trên con đường đó mình có lợi thế gì?

Sự cố gắng

Nhiều trường hợp sinh ra đã có sẵn những tố chất bẩm sinh đặc biệt. Nhận được nền giáo dục cởi mở. Có những giao tiếp giúp hỗ trợ phát triển. Ra đời làm việc ở môi trường lý tưởng. Nhưng kết quả cũng chỉ ở dạng tầm tầm.

Vì sao?

Sự cố gắng.

Thiếu sự rèn luyện và cố gắng của bản thân thì cũng không đi đến đâu hết.

Tạm kết

Môi trường hiện thực hóa tiềm năng của tố chất bẩm sinh, còn tố chất định hướng cách ta tận dụng môi trường.

Theo trình tự: Tố chất —> Môi trường —> Cố gắng.

• Tố chất bẩm sinh cung cấp nền tảng,

• Môi trường mở ra cơ hội,

• Sự cố gắng chuyển hóa các yếu tố trên thành kết quả thực sự.

Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất thường là sự cố gắng. Nó có thể giúp chạm tới giới hạn của tố chất bẩm sinh và bù đắp những thiếu sót từ môi trường.

Rèn luyện, cố gắng sẽ là mảnh ghép luôn phải có trong bất kỳ hoàn cảnh tố chất và môi trường nào.

…

Trong bài viết trước, “Số 1, số 2 – thước đo trong tay ai?”, trình bày về lợi ích của cuộc đua về nhất. Đó không chỉ là đích đến. Mà môi trường cạnh tranh giúp rèn luyện kỹ năng và ý chí vươn lên. Giúp mỗi người tiến tới giới hạn của bản thân. Qua đó tự khám phá ra những cơ hội mới cho từng cá nhân.

…

Khi xoáy nhiều vào tố chất bẩm sinh, là cái gì đó sẵn có và đã bị chặn trước, làm có cảm giác bất lực, buông bỏ?

Không …

Con đường tìm giới hạn trên của mình, cột mốc không hề giống với bất kỳ ai khác – chính là ý nghĩa của cuộc sống.

Hạnh phúc, khi kiểm soát được điều đó – quá trình biến mong ước thành hiện thực.

…

Trong những bài viết tới, sẽ quay lại nói kỹ hơn về hệ quả của Định lý không đầy đủ Gödel trong đời sống. Nói theo cách của HaiMIC, đó là Định lý về sự bất lực…

Bình Chánh, TPHCM – 30.11.2024