HaiMIC

Thời đại Internet, ChatGPT, trí tuệ nhân tạo – AI, lượng thông tin phát sinh liên tục.

Những câu chuyện hiện tại, quá khứ, hay dự báo tương lai… Nhiều đến mức không đủ khả năng xác thực.

Làm sao phân biệt: Đâu là thật – giả?

Tư duy độc lập

Tư duy độc lập, tức thói quen tự đánh giá thông qua việc đặt câu hỏi và tìm cách kiểm chứng thông tin trước khi đưa ra ý kiến.

Trước sự kiện mới, người suy nghĩ độc lập sẽ dùng kiến thức, tư duy logic và kinh nghiệm sống để đánh giá, biết cách tự đặt câu hỏi để tìm hiểu vấn đề. Thay vì chấp nhận hay chỉ trích ngay lập tức góc nhìn của người khác, bất kể đó là ai.

Tư duy độc lập không phải là mặc kệ hay bất cần người khác. Chỉ có người mất trí mới hoàn toàn độc lập với thế giới xung quanh.

Độc lập cũng không có nghĩa luôn phải có ý kiến trái chiều. Trong đa số trường hợp, sau khi tìm hiểu và suy nghĩ, ta thường vẫn đồng tình với ý kiến sẵn có.

Vì, trí tuệ cá nhân, dù giỏi giang đến đâu, không thể lúc nào cũng hiểu biết hơn tất cả người khác, trong mọi lĩnh vực.

Rèn luyện tư duy độc lập

Độc lập trong suy nghĩ với người khác đã khó, độc lập với chính mình càng khó hơn. Cần một tinh thần cởi mở, chấp nhận ý kiến mới. Bất kể nó có thể ngược lại với những gì ta đã biết trước đây.

Trong quá trình tìm hiểu vấn đề, cố gắng tìm những ý kiến đi ngược với mong muốn hay cách nhìn của bản thân. Sẽ nhận thấy, nhiều khi, sự thật đâu đó ở giữa.

Tự kiểm soát, tránh những cuộc tranh luận vô bổ khi thấy người khác nói không đúng ý mình.

Nói thì dễ. Viết ra cũng dễ. Làm được mới khó. Nhưng nếu không cố gắng, trong đầu sẽ chứa đựng toàn ý tưởng hay thông tin đang bị dẫn dắt bởi người khác.

Một vài ví dụ sau có thể giúp quá trình rèn luyện tính độc lập trong tư duy.

…

Qui tắc William Kaplan: người số 10

Khi tìm hiểu một vấn đề, nếu thấy 9 tài liệu đều có chung một cách đánh giá thì mục tiêu khi xem xét nguồn thứ 10 là tìm kiếm những ý kiến không giống như 9 điều trên.

Trong một cuộc họp, nếu 9 người có chung cách nhìn và cùng đồng ý 1 phương án giải quyết thì người thứ 10 bắt buộc phải giữ vai trò phản bác lại. Việc của người này là thách thức các giả định và sẵn sàng đưa ra những tình huống xấu nhất có thể xảy ra để 9 người kia phải xem xét.

Nghịch lý Stockdale: sự thật phũ phàng

Phải luôn giữ niềm tin vào bản thân mình cho dù khó khăn đến mấy, nhưng đồng thời phải dám đối mặt với hiện tại phũ phàng, dù nó có tồi tệ đến mức nào.

Lạc quan đem đến động lực mạnh mẽ. Nhưng tự tin không có nghĩa là trốn tránh sự thực khách quan.

Quan điểm Scott Fitzgerald: 2 chiều đối lập

Khả năng nắm giữ trong đầu hai ý kiến đối lập mà bộ óc vẫn hoạt động bình thường.

Khi xem xét những giả định, trong vô vàn các phương án, phải dám nghĩ tới những ý tưởng ở cả 2 chiều ngược nhau. Bởi vì thực tế còn đa dạng và bất ngờ hơn.

…

Giới thiệu sách: Tư duy logic trong cuộc sống