Trong bài viết trước, có trình bày về sự khác biệt giữa Tư duy Toán Học và Vật Lý. Nội dung chính: Toán Học cần tính logic và trí tưởng tượng, còn Vật Lý có thêm tính thực tế.
Vậy Văn Học – Nghệ Thuật thì sao? Cũng hội tụ đủ các thành tố: trí tưởng tượng – tính thực tế và cả logic nữa?
Khác biệt ở đây là gì?
Vai trò của Văn Học
Học sinh được học văn từ trường phổ thông.
Văn học khác với ngôn ngữ, môn dạy cho đứa trẻ biết đọc, viết, nghe, hiểu những điều cơ bản.
Khác với Địa lý hay Lịch sử, lĩnh vực dạy về những địa danh khác nhau trên thế giới và chuyện gì đã xảy ra trong quá khứ.
Khác với giáo dục công dân, nhằm để đào tạo người trưởng thành có trách nhiệm với xã hội.
Khác với đạo đức, hướng tới những điều tốt đẹp.
Văn học là câu chuyện xây dựng hoàn toàn hư cấu hay có một phần là sự thật.
Và, mục đích của môn Văn học là gì?
Văn học tích hợp rất nhiều các môn học trên. Thông qua Văn Học, ta nhận được sự tinh tế của cách sử dụng Ngôn Ngữ, biết thêm về Địa Lý, Lịch sử; nhận biết trách nhiệm với xã hội; hiểu thế nào là Đạo đức.
Giờ vẫn nhớ những câu chuyện được đọc lúc 11-14 tuổi, thời là học sinh ở vùng quê trung du miền Bắc.
Không gia đình của Hector Malot – số phận của một đứa trẻ ở Châu Âu.
Nhà thờ Đức bà Paris – chuyện của nhà văn Victor Huy-gô.
Ơgiêni Grăng-đê của Banzac, sau này Moliere chuyển thể thành kịch Lão hà tiện.
Những bà đài các rởm – hài kịch của Moliere.
Rồi một câu chuyện, không nhớ tên, về một đứa trẻ bị lạc giữa thủ đô Buenos Aires của đất nước Argentina xa xôi. Em đi cả ngày mà thấy phố xá chỗ nào cũng giống nhau, thẳng tắp như những ô bàn cờ…
…
Văn học đem đến cảm xúc. Đọc về số phận con người, hay những sinh vật, hoặc đồ vật vô tri vô giác, nhưng được nhân cách hóa, sẽ đánh thức những cảm xúc bên trong từng cá nhân, mà ở đời thường có khi không bao giờ xuất hiện.
…
Cách nhìn nhận về xã hội, về con người, được hình thành qua nhiều câu chuyện cổ tích, ngụ ngôn. Hay các tác phẩm văn học. Văn học có tác động dài hạn. Ngấm chậm. Nhưng thấm lâu.
Ở đây, phải nhấn mạnh sự khác biệt với Ngữ văn: mục tiêu chỉ giúp biết sử dụng ngôn ngữ trong công việc và cuộc sống. Văn học thể hiện cách sử dụng ngôn ngữ ở bậc cao, nâng lên tầm nghệ thuật.
Ý nghĩa của Nghệ Thuật
Lĩnh vực Nghệ thuật khá rộng, dễ hiểu nhất là Âm nhạc và Hội họa: để thưởng thức trọn vẹn, cần chức năng nghe và nhìn, tương ứng.
Âm nhạc và Hội họa dành cho người yêu thích nó. Chơi trực tiếp, hoặc nghe, nhìn giải trí ngoài giờ làm việc.
Giá trị ngầm bên trong của Nghệ thuật: dẫn dắt con người trở nên nhân bản, hướng tới hành động cao thượng, sự hoàn thiện.
Dĩ nhiên, mọi tố chất tốt đẹp đều được hình thành thông qua rất nhiều môn học: Văn – Sử – Địa – Sinh học – Giáo dục công dân – Thể chất – Đạo đức – Kinh tế – Pháp luật – Triết học … Hoặc từ gia đình. Tôn Giáo. Hay tự thấm qua thực tế cuộc sống hàng ngày.
Nhưng chủ quan nhận thấy, nghệ thuật là con đường tự nhiên nhất đánh thức những tố chất tốt đẹp của con người. Trong đó Âm nhạc có thể dành cho những đứa trẻ từ lúc còn trong bụng mẹ, Hội họa cho lứa tuổi lớn hơn …
Vài lời bình luận
Đọc đến đây, xuất hiện rất nhiều ý phản đối.
Thứ nhất, Văn học – Nghệ Thuật có quá quan trọng như vậy?
Thông điệp ở đây là, việc cảm nhận cái đẹp một cách tự nhiên từ lúc còn nhỏ sẽ dễ dàng hơn so với việc dạy dỗ, nhất là khi không đúng cách. Văn học – Nghệ Thuật không thay thế, mà bổ sung thêm cho các môn học khác.
…
Thứ hai, xã hội muốn tồn tại và phát triển, trước hết phải làm ra tiền, sản xuất ra hàng hóa có giá trị, phải học những môn thực dụng cần thiết cho cuộc sống hàng ngày.
…
Có ăn. Có mặc. Có chỗ ở. Lúc đó mới dễ dàng tiếp nhận những chuyện khác. Nhưng nên chăng, phải tiếp xúc với Văn học- Nghệ thuật cả khi ta còn nghèo, chưa giàu.
Vì, quá trình kiếm sống, rồi làm giàu không mặc nhiên giúp con người trở nên cao thượng, đạo đức.
Và, nếu không may mắn, cả đời người sẽ nằm trong vòng xoáy kiếm sống – làm giàu mà không làm sao thoát ra được.
Điều gì đã tạo nên con người, tạo nên mối quan hệ xã hội bền chặt? Tại sao chúng ta chiếm danh hiệu động vật bậc cao, vượt lên trên những sinh vật khác? Liệu thức ăn và cuộc sống an toàn có làm ta thỏa mãn?
Đó là những câu hỏi được đặt ra để lý giải cho sự tồn tại của con người. Văn học – Nghệ Thuật không là liều thuốc tiên, nhưng là sự bổ trợ cần thiết cho mỗi cá nhân. Ngay từ lúc còn nhỏ.
Bài viết này gắn với chủ đề “Giáo dục khai phóng” được trình bày trước đây, ngày 23.03.2023.
…
Giáo dục đại học truyền thống cho con người hiểu biết ngành nghề cụ thể, kỹ năng riêng biệt, từ đó giúp tiến thân và tìm được vị trí trong xã hội biến động …
“Giáo dục khai phóng nhấn mạnh hơn tới những môn học liên quan đến xã hội con người: nghệ thuật, âm nhạc, hội họa, lịch sử, triết học, văn học, ngôn ngữ,.. tức mang tính nhân văn. Nó nhằm đào tạo con người toàn diện, phát triển nhiều khả năng, tạo nền kiến thức rộng, làm công dân văn hoá hơn là một chuyên gia trong một lĩnh vực chuyên môn. Xem con người là một chủ thể riêng biệt, không phải là những chiếc răng bánh xe trong cỗ máy xã hội, giống như con ong thợ trong tổ ong”.
Thay cho lời kết
Câu chuyện tưởng tượng.
Phóng viên phỏng vấn công nhân đang xây dựng “Nhà hát lớn“ tại khu đô thị Thủ Thiêm, TP Hồ Chí Minh.
Anh đang làm việc gì vậy?
Người thứ nhất: Tôi đang đi làm công lấy tiền nuôi gia đình.
Người thứ hai: Tôi tham gia xây dựng nhà hát lớn đẹp, hiện đại nhất Việt Nam.
Người thứ ba: Tôi xây khu văn hóa đẳng cấp, để thu hút những nghệ sỹ nổi tiếng khắp thế giới về đây biểu diễn cho người dân thành phố thưởng thức.
Cả ba người ai cũng trả lời đúng hết. Và, phụ thuộc vào cách nhìn vấn đề sẽ đưa ra những hành động tiếp theo, thể hiện tầm nhìn của mình…
…
Cuộc sống rất cần cái đẹp, theo tinh thần của nhà đại văn hào Đức Friedrich Schiller. Nghệ thuật làm cho con người trưởng thành trong một xã hội nhân bản. Cả hai, khoa học và nghệ thuật, khi kết hợp lại, có thể “đem lại sự miễn nhiễm tuyệt đối trước mong muốn thống trị tùy tiện của con người”.
…
Đọc thêm
Trích từ cuốn sách (Bản thảo)
HaiMIC 
Bình luận về bài viết này