HaiMIC

Phần 1: Vài nét về lịch sử Alaska

Từ ngàn năm trước, Alaska đã là nơi sinh sống của dân bản địa: Aleuts, Eskimos, Indians. Theo tiếng người Aleut, Alaska có nghĩa là: Vùng đất lớn. So với Việt Nam, diện tích lớn gấp gần 5 lần. Ngược lại, dân số chỉ cỡ 710.000, tức ít hơn Việt Nam 140 lần.

Năm 1732, nhà thám hiểm Nga, Mikhail Gvozdev, được coi là người châu Âu đầu tiên đổ bộ lên đảo và xác lập chủ quyền trên mảnh đất này.

Trong khoảng thời gian dài quản lý vùng đất này, việc thu mua lông thú đem lại nguồn lợi chính cho nước Nga.

Phần 2: Bối cảnh nước Nga

Hơn 100 năm sau khi Nga khai phá Alaska, khoảng từ năm 1850, tình hình ở đây hoàn toàn thay đổi.

Việc quản lý Alaska dần chuyển vào tay lực lượng sỹ quan hàng hải, những người không có nhiều kiến thức về kinh doanh. Lợi dụng tính độc quyền, họ giảm giá thu mua lông thú chỉ còn 1/2 so với trước, dân đánh bắt phải tận diệt và làm cạn kiệt nguồn hàng tại Alaska. Dẫn tới cuộc sống của dân bản địa sụt giảm nghiêm trọng.

Kinh doanh thua lỗ, từ chỗ là nguồn thu lớn, Alaska nhanh chóng trở thành gánh nặng tài chính cho nước Nga.

Đồng thời, Primorye và Chukotka, vùng miền đông mới thu nạp vào nước Nga trở nên bất ổn, loạn lạc, gây khó dễ cho chính quyền trung ương.

Năm 1853, chiến tranh Crưm với phía liên quân Anh – Pháp – Thổ Nhĩ Kỳ nổ ra, nước Nga bị thua trận 3 năm sau.

Tài chính cạn kiệt, chính quyền Nga nhận thấy cần tập trung nguồn lực giữ vùng đất liền miền đông hơn là cố giữ Alaska ở bên kia eo biển Bering.

Với bối cảnh này, ý tưởng “buông” Alaska để giảm tải ngân sách quốc gia xuất hiện trong giới lãnh đạo Nga.

Phần 3: Bối cảnh nước Mỹ

Hoa Kỳ có lịch sử mở mang lãnh thổ qua việc mua đất các quốc gia khác.

Năm 1848, theo “Nhượng địa Mexico”, Mỹ bỏ 15 triệu đô (kèm cam kết trả nợ 3,25 triệu) để nhận 12 bang phía Nam, chiếm 14,9% lãnh thổ Mỹ hiện tại.

Năm 1861, Hoa Kỳ bắt đầu cuộc nội chiến kéo dài 4 năm, tới 1865 mới kết thúc.

Phần 4: Tình hình Alaska

Tình hình chính trị và kinh tế tại Nga và Mỹ ảnh hưởng sâu sắc tới cuộc sống tại Alaska. Lương thực thiếu: Nga không chuyển được, Mỹ thì chiến tranh, dân địa phương nổi loạn.

Nguồn tiền cấp cho Alaska cạn kiệt từ 2 phía, Nga và Mỹ. (Vàng và dầu khí là sau này, từ năm 1889, sau hơn 20 khi Mỹ mua Alaska).

Tuy nhiên, Nga và Mỹ có những điểm chung sau:

Thứ nhất, trong cuộc nội chiến, Nga ủng hộ chính quyền liên bang Mỹ.

Thứ hai, cả Nga và Mỹ có đối thủ chung là Anh – Pháp, làm biến họ thành liên minh tự nhiên.

Nga nhận thấy vùng đất nằm ở vị trí biệt lập và dân cư thưa thớt này rất khó phòng thủ, đặc biệt trong bối cảnh các nước châu Âu ngày càng mạnh đang nung nấu ý định mở rộng lãnh thổ. Cộng thêm khó khăn về tài chính, Sa hoàng Alexander II quyết định bán Alaska cho đồng minh Mỹ.

Lý do kinh tế không lớn, nhưng yếu tố địa chính trị làm cho Mỹ đưa ra quyết định mua Alaska.

Phần 5: Hợp đồng mua bán Alaska

Sau thời gian dài thương thuyết, ngày 30/3/1867, Nga và Mỹ chính thức ký thỏa thuận chuyển nhượng vùng Alaska với giá 7,2 triệu USD.

Thương vụ này gây sóng gió lớn cho chính trường Nga, Mỹ và thế giới.

Với Nga

Nước Nga tiến hành quá trình đàm phán bán Alaska trong bí mật hoàn toàn với công chúng. Khi công khai đã gặp sự chỉ trích mạnh mẽ và chính quyền phải khá vất vả để xử lý.

Trong số 7,2 triệu, Nga chi 200 ngàn tiền “lobby”, một phần trả nợ, phần còn lại mua thiết bị đường sắt cho 3 tuyến Kursk-Kiev, Ryazan-Koslovskaya, Moscow-Ryazan, vẫn hoạt động tới ngày nay.

Tại thời điểm bàn giao, cả Alaska có khoảng 60.000 dân bản xứ và 2.500 người Nga. Phần lớn dân Nga quay trở về mẫu quốc, chỉ rất ít người ở lại, chủ yếu là người già hay những ai có gia đình với thổ dân.

Với Mỹ

Sau khi lễ ký kết được loan báo rộng rãi, sóng gió ngay lập tức nổi lên. Dân chúng Mỹ cho rằng trong khi mới trải qua chiến tranh Nam-Bắc, kẻ thù Anh, Pháp thường xuyên đe dọa, thì việc bỏ ra khoản tiền 7,2 triệu USD để mua một vùng đất “vô dụng” là thật khó chấp nhận.

Mặt khác, vẫn có nhóm người tin rằng Alaska mang lại cho nước Mỹ cả lợi ích kinh tế lẫn ngoại giao, bởi mối quan hệ với Nga rất quan trọng. Cuối cùng, Thượng viện và Hạ viện Mỹ đều phê chuẩn thông qua hiệp ước.

Dư luận bắt đầu ủng hộ chính quyền hơn khi người ta tìm thấy vàng trên một nhánh sông vào năm 1896. Ngoài lợi nhuận khổng lồ từ nguồn tài nguyên thiên nhiên, vùng đất này còn tạo vành đai bảo vệ Mỹ khỏi sự tấn công của các nước phương Tây, tạo bàn đạp hạn chế dần sự hiện diện của Anh ở Bắc Mỹ…

…

Alaska chuyển từ Nga sang Mỹ hơn 150 năm. Vàng, dầu mỏ và khí đốt đã đem tới nguồn lợi khổng lồ cho nước Mỹ.

Cho đến tận bây giờ, người Nga vẫn nhắc tới Alaska đầy tiếc nuối. Thậm chí, còn có ý cho rằng đây chỉ là hợp đồng cho thuê thời hạn, dạng như Hồng Kong, Macao trong trường hợp giữa Trung Quốc và nước Anh.

…

Phần trước: Đường đổi ngày đi qua Alaska