Phần 1: Cái gì?
Giáo dục khai phóng là gì?
– Xin cho định nghĩa ngắn gọn về giáo dục khai phóng?
– Giáo dục khai phóng trang bị cho con người một cách nhìn toàn cảnh về xã hội.
– Có khác biệt gì với giáo dục đại học hiện nay?
– Giáo dục đại học thường được hiểu là quá trình đào tạo một kỹ năng, chuyên gia cho ngành nghề riêng biệt, ví dụ như: kỹ sư, cơ khí, bác sỹ, lái xe, bảo vệ, giáo viên…
Giáo dục khai phóng nhấn mạnh hơn tới những môn học liên quan đến xã hội con người: nghệ thuật, âm nhạc, hội họa, lịch sử, triết học, văn học, ngôn ngữ,.. tức mang tính nhân văn. Nó nhằm đào tạo con người toàn diện, phát triển nhiều khả năng, tạo nền kiến thức rộng, làm công dân văn hoá hơn là một chuyên gia trong một lĩnh vực chuyên môn.
Xem con người là một chủ thể riêng biệt, không phải là những chiếc răng bánh xe trong cỗ máy xã hội, giống như con ong thợ trong tổ ong.
Đồng thời, dạy cách biết cách cân bằng giữa trách nhiệm với bản thân và trách nhiệm với xã hội.
Phần 2: Tại sao?
Tại sao lại phải là giáo dục khai phóng?
– Vì sao không đi thẳng vào chuyên môn sớm? Mà phải học quá nhiều thứ xa vời như vậy?
Giáo dục khai phóng đem đến những kiến thức nền tảng trước khi chọn lựa ngành học chuyên sâu. Có 3 lý do trả lời cho câu hỏi “Tại sao”:
Thứ nhất, nếu học chuyên sâu môn mà thiếu những kiến thức chung tổng thể, sẽ không phát triển xa được. Chỉ 5-10 năm sau là gặp khó khăn khi muốn đi tiếp.
Thứ hai, nhiều kiến thức chuyên môn hiện tại sẽ lạc hậu hơn 50% sau 4-5 năm. Một số công việc hiện nay thậm chí sẽ biến mất sau 5-7 năm.
Biết chọn ngành học nào cho đúng khi 18-20 tuổi? Để đảm bảo tương lai cho đến lúc nghỉ hưu?
Thứ ba, sự phát triển của khoa học công nghệ còn rút ngắn nhanh chóng quá trình trên. Rất nhiều ngành nghề, nếu không bị thay thế hoàn toàn, thì phần lớn nhân lực con người sẽ không cạnh tranh nổi với máy móc kết hợp với trí tuệ nhân tạo. Chỉ thiểu số những ai rất giỏi, thuộc thành phần 10-20% ở nhóm trên, còn cạnh tranh được. Hoặc 10-20% nhân lực phía dưới cùng, những công việc đơn giản vẫn cần sự hiện diện trực tiếp của con người.
– Có thể trình bày cụ thể hơn được không?
Sản phẩm trí tuệ nhân tạo AI, hiện diện qua ChatGPT đã gióng tiếng chuông cảnh báo.
Trong các cuộc thi SAT/IELTS/TOEFL, thi học sinh giỏi Olympic các môn học, … điểm số của ChatGPT đều nằm ở top 10% người xếp hạng đầu tiên.
Những cuộc sát hạch, kiểm tra chứng chỉ hành nghề của nhiều loại hình thái công việc thì AI-ChatGPT vượt qua dễ dàng với điểm ưu.
Cao hơn nữa, các bài phân tích, tổng hợp kiến thức, đánh giá tình hình… của ChatGPT đều có chất lượng ở top 10%.
Một video TikTok thậm chí còn đưa ra 04 ngành nghề sau sẽ mất giá trị trong tương lai: Quản trị kinh doanh, Quản trị nhân sự, Ngoại ngữ, Marketing.
Bloomberg còn đi xa hơn nữa, khi liệt kê 20 loại công việc có nguy cơ bị thay thế bởi AI tới cỡ 50% như: Dịch vụ khách hàng, Nghiên cứu thị trường, Môi giới chứng khoán, Quản lý rủi ro, Quản lý nhân sự, Trợ lý, Phiên dịch, Kế toán, Tiếp Tân, …
https://blog.invgate.com/jobs-that-will-change-due-to-ai
– Trong nhiều hội thảo, sau khi trao đổi, các chuyên gia đều cho cho kết luận: Trí tuệ nhân tạo AI-ChatGPT không thể thay thế con người được…
Tất nhiên, con người tạo ra trí tuệ nhân tạo. Cho nên, những bộ óc xuất chúng sẽ đi trước và điều khiển sự phát triển.
Vấn đề ở đây là, trong ngành nghề bất kỳ, những ai ở trình độ trung bình, nằm ở nhóm giữa sẽ có nguy cơ bị mất việc. Chỉ những người vượt hẳn lên trên, hay vào những vị trí quyết định, mới giữ được công việc.
Mỗi người hãy tự hỏi: Mình đang nằm ở vị trí nào?
Thử nghĩ. Các bệnh viện, Trường học, Doanh nghiệp, Công ty luật, Trung tâm nghiên cứu, Cơ quan quản lý… sẽ lựa chọn ai: Người có năng lực trung bình hay máy móc/AI/ChatGPT vào những vị trí ở tầm trung, nơi công việc mang tính kỹ thuật thuần túy, không có tính quyết định?
Thử hỏi, nếu công việc chỉ đơn giản và tìm kiếm trên mạng và “xào nấu” đơn thuần, không có ý sáng tạo cá nhân thì chỉ cần vài giây là trí tuệ nhân tạo AI phát hiện ra ngay…
– Giáo dục khai phóng giúp ích ở đây?
Giáo dục khai phóng dạy cách học để học. Giúp cá nhân biết phương pháp học suốt đời, điều cần thiết trong thế giới hiện đại.
Giáo dục khai phóng hướng tới phát triển những kỹ năng then chốt như: thu thập và tổ chức thông tin, phân tích và đánh giá chúng, cũng như trình bày một lập luận. Nhận biết bản chất vấn đề trong rừng thông tin hỗn độn hiện nay.
Hơn nữa. Giáo dục khai phóng giúp hiểu sự phức tạp trong tư duy của con người và xã hội. Nắm bắt nhu cầu, điều chỉnh hoạt động cá nhân trong công việc và cuộc sống.
– Con người cạnh tranh với trí tuệ nhân tạo ở điểm nào?
Trí tuệ nhân tạo AI hiện đang tổng hợp, phân tích đánh giá trên nền thông tin có sẵn và lối tư duy mà con người đưa vào. Về nguyên tắc sẽ luôn đi sau sự sáng tạo của họ.
Đồng thời, AI sinh ra cũng để phục vụ cho xã hội, do vậy, con người sẽ biết cách điều chỉnh AI cho sát với mục tiêu.
Con người có cảm xúc, được dạy về tư duy, tiếp nhận thông tin hiện nay, sẽ biết cách điều chỉnh đường đi của AI để phục vụ cho lợi ích của mình.
– Có gì lạc quan cụ thể hơn được không?
Ví dụ như vấn đề thực phẩm. Nếu muốn, khoa học hoàn toàn có thể tạo ra viên thuốc tổng hợp, giúp có đủ năng lượng trong thời gian hàng tuần, hàng tháng. Nhưng rõ ràng không ai dại gì lại làm điều đó. Bữa ăn ngon về lâu dài vẫn là nhu cầu chính đáng không thiếu của nhân loại.
Tóm lại, với ai đó trí tuệ nhân tạo AI/ChatGPT chỉ là công cụ, như dạng siêu máy tính … giúp ích cho họ.
Với người khác, nó sẽ là đối thủ cạnh tranh việc làm…
Với số khác thì đó là con quái vật đáng sợ…
Phần 3: Làm gì?
Thực hiện giáo dục khai phóng ra sao?
Nói ngắn gọn là “Tăng khai phóng trong tỉ trọng học tập”
Vấn đề này có tính cá nhân, nghĩa là từng người đều có thể bổ sung thông tin đầu vào bằng những kiến thức khai phóng.
Ngay trong quá trình học phổ thông, cá nhân nên nhận thêm kiến thức tổng hợp, nhiều hơn là những bài văn mẫu hay những thông tin cần phải ghi nhớ.
Sau trường phổ thông, tùy chọn theo hoàn cảnh:
Ai đó có điều kiện, sẽ theo học khai phóng về lịch sử văn minh nhân loại trước khi chọn ngành chuyên sâu.
Ai đó cần học chuyên môn ngay, nhưng có khả năng học thuật cao thì nên tự biết cách trau dồi kiến thức về sự phát triển của lịch sử xã hội.
Ai đó cần tập trung học tập có tay nghề để nhanh chóng đi làm ngay, cũng cần biết cách tìm hiểu toàn cảnh lĩnh vực mà mình lựa chọn. Những hiểu biết chung tổng thể về chủ đề lớn có những ích lợi bất ngờ cho việc học chuyên môn sâu sau này.
…
Tham khảo thêm
…
Giới thiệu sách (bản thảo)
HaiMIC 
Bình luận về bài viết này