HaiMIC

Lời dẫn nhập

Hồi đó. Năm 1978. Lúc 14 tuổi, từ quê ra học chuyên toán A0 tại Đại Học Tổng Hợp Hà nội. Một thầy giáo trẻ, mới du học ở Ba-lan về dạy. Trong buổi giao lưu, ông chơi đàn ghi-ta và hỏi:

– Các em có biết tiếng đàn vừa rồi nói về điều gì không?

Đã quên mất mọi người trả lời ra sao. Nhưng còn nhớ rõ lời ông giải thích.

– Đó là tiếng chim hót đón chào buổi sáng bình minh…

Cho đến bây giờ, tuổi 60, vẫn còn nghi hoặc: Thiếu hiểu biết về âm nhạc, phải chăng là khiếm khuyết?

…

Năm 2013. Lúc nghỉ làm, rất muốn biết điều trên. Bằng cách quyết tâm tìm hiểu về âm nhạc.

Lang thang ở Bùi Viện, khu phố Tây của Sài gòn, nghe nhạc đường phố. Theo chân đội múa lân vào các ngày lễ Tết đi khai trương nhà hàng, công ty. Ước mơ trở thành tay trống… Có xin gia nhập nhóm. Bị từ chối vì tuổi không còn phù hợp nữa.

Khó khăn không biết bắt đầu ra sao, gặp người anh mình rất ngưỡng mộ xin tư vấn. Anh khuyên:

– Cậu không có khiếu âm nhạc, hãy tránh xa piano và guitar. Tưởng học đơn giản, nhưng nó là dạng cổ điển, rất dễ nhận ra sai sót, dù là nhỏ. Hãy bắt đầu từ nhạc dân tộc: đàn bầu, đàn nhị, sáo, tam thập lục…

Vậy là có lối ra.

Nhạc dân tộc

Lân la ở phố Tây, được giới thiệu tới một ban nhạc dân tộc tại phố cổ Sài Gòn.

Theo học lớp ngắn ngày tại đây. Dần dần trở nên thành viên không chính thức. Đôi khi, được cho đi lưu diễn các nơi.

Có những trải nghiệm hoàn toàn mới lạ. Đến giờ, bên tai vẫn văng vẳng tiếng nhạc của đàn t’rưng, đàn bầu, tiếng sáo, kèn nhị, đàn tranh, tiếng trống, tiếng leng keng của bộ lắc tay, …. cùng nhiều điệu múa dân tộc khác nhau ngay trước mặt. Có chút cảm giác của người nghệ sỹ lúc biểu diễn, chứ không phải là khán giả thưởng thức. Khác nhau nhiều.

Mấy năm lưu diễn đó không thể nào quên… Có nhiều ảnh giao lưu, gặp gỡ với các nghệ nhân nhạc dân gian. Cũng có nhiều khán giả yêu thích nhạc dân tộc xin chụp hình cùng. Có đôi lần gặp người quen, nhưng không ai nhận ra…

….

Đã thử học đàn bầu, đàn t’rưng, kèn, nhị, sáo,… Nhưng đều không theo được.

Duy nhất là đàn tranh, còn gọi là đàn tam thập lục. Chỉ cần đeo móng tay bằng sắt, gõ vào sợi dây đàn cũng bằng sắt là phát ra âm thanh.

Không có chút kiến thức nào về nốt nhạc, việc học trở nên đơn giản. Giáo viên dán chữ S, Đ, L, R, M, F lên sát dây đàn tương ứng, kèm theo trang giấy ghi những chữ đó theo thứ tự của bài hát. Và tập gõ khi nào thuộc thì thôi.

Giáo viên rất tự hào. Lần đầu tiên dạy đàn cho người không biết chút nào nhạc lý. Đòi hỏi tính kiên nhẫn từ cả 2 phía. Vì, theo cách đó, mỗi bài cần hàng tuần mới thuộc được.

Bằng phương pháp như vậy, đã học được gần 20 bài. Vẫn còn nhớ.

1. Long hổ hội, nhạc cung đình Huế – 2. Tam pháp nhập môn, ca vọng cổ tài tử – 3. Xoè Thái – 4. Xoè Hoa – 5. Sòn sòn sòn đô sòn: dân ca Thái – 6. Lý cây xanh, dân ca Nam bộ – 7. Mai hoa, dân ca Trung hoa – 8. Trống cơm, dân ca Bắc Bộ – 9. Trời trong vắt – 10. Vào rừng hoa – 11. Bài ca tạm biệt – 12. Happy Birthday, dân ca Anh – 13. Arirang, dân ca Triều Tiên – 14. Katuysha, dân ca Nga – 15. Guantanamera, dân ca Cu ba – 16. Au Clair…Luna, dân ca Pháp – 17. Silent Night – 18. Five Hundred Miles, dân ca Mỹ và châu Âu.

Khách du lịch quốc tế rất thích thú khi được chào đón bằng các bài hát của đất nước họ. Lại được trình bày bằng các nhạc cụ dân gian Việt Nam.

……..

Giới thiệu trích đoạn bài Lý Cây Xanh, dân ca Nam Bộ.

Nghe bập bùng như bật bông vậy thôi, nhưng với nhiều người là cả chân trời mới. Còn nhớ. Tôi đã dạy lại đúng bài này cho một du khách là Việt kiều từ Canada. Khi đánh được, chị đã khóc vì vui mừng. Gợi lại giai điệu kỷ niệm lúc nhỏ, khi còn học mẫu giáo ở Sài Gòn, nơi mà chị đã đi xa mấy chục năm.

Trích đoạn bài thứ 2: Arirang – dân ca Triều Tiên.

Arirang là điệu nhạc đã có từ hơn 600 năm, thường được xem là quốc ca không chính thức của Hàn Quốc. Arirang là một từ Hàn cổ, giờ đây không có nghĩa trong tiếng hiện đại. Bài hát mô tả công việc khó nhọc khi vượt qua một ngọn núi. “Arirang” là tên của sự vượt qua và nó được chọn làm tiêu đề của bài hát.

Trích đoạn bài thứ 3: Five Hundred Miles.

500 Miles” (các tên khác: “500 Miles Away from Home“, “Railroaders’ Lament“) là một bài dân ca trở thành phổ biến ở Hoa kỳ và Châu Âu trong những năm 1960. Phần điệp khúc của bài hát là lời than thở của một kẻ lãng du xa nhà, hết tiền và xấu hổ không dám trở về.

…….

Vượt qua nỗi sợ hãi, khi dám làm điều mình kém cỏi – là một trải nghiệm khác lạ.

Dmitri Shostakovich: Bản giao hưởng số 2

Đã bỏ chơi nhạc được hơn 5 năm. Không biết lý do vì sao. Tưởng là quên hẳn nó. Cho đến một ngày.

Cuối năm 2022. Có đối tác mời đi ăn tối.

Đèn laser từ trên trần nhà hàng chiếu xuống đĩa ăn trước mặt. Ghi tên mình, rồi giới thiệu hình ảnh các món ăn…

Đồng thời nghe bản nhạc có giai điệu có vẻ quen quen.

Vừa nghe nhạc, vừa thưởng thức bữa tối.

Trên bục sân khấu vài cặp đôi nhảy valse theo điệu nhạc.

Tai nghe. Mắt thấy. Món ăn ngon. Phục vụ chu đáo. Cộng hưởng, làm giai điệu nhạc rất cảm xúc. Ngay trong bữa ăn, qua điện thoại hỏi người bạn, biết được bài rất nổi tiếng mà mình không hề biết…

Đó là “Bản giao hưởng số 2 của Shostakovich”.

Đặc biệt, coi không chớp mắt từ giây 0:48 tới giây 1:38. Tiếng nhạc trầm bổng, réo rắt. Đôi nam nữ trẻ trung, váy đầm xòe tung bay lướt theo giai điệu…

Và từ giây 2:48 tới giây 3:38. Cả 16 cặp, đồng điệu quấn quýt bên nhau, thanh thoát nhún nhảy nhẹ nhàng theo giai điệu du dương như trước cơn gió thoảng …

Xem video này vài trăm lần. Thấy không hề chán.

Nhận những cảm xúc chưa bao giờ có.

Chia sẻ với người bạn là chuyên gia. Anh nói: tôi hiểu cảm giác đó. Với người không biết gì về âm nhạc, khi nghe bài này thì ai cũng có cảm giác khác lạ. Giống như bất ngờ trời đổ cơn mưa lớn, lúc đó mới nhận ra là đang hạn hán, rất cần nước…

….

Quay lại câu hỏi: Thiếu hiểu biết về âm nhạc, phải chăng là khiếm khuyết?

Giờ đã nhận thấy, cho cá nhân, câu trả lời là “Có”.

Rất nhiều việc làm, trò chơi, thú vui đòi hỏi có sức khỏe, tuổi tác phù hợp, và các điều kiện khác.

Duy nhất âm nhạc thì không giống như vậy. Ai ai cũng có thể bình đẳng tận hưởng niềm vui âm nhạc. Không quá phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, cũng như tuổi tác. Điều kiện đơn giản: chỉ cần tai còn muốn nghe.

……

Sẽ quay lại với âm nhạc. Bằng con đường nào đó. Chưa rõ.

…….

PS. Gặp lại ban nhạc sau 5 năm.

Bài viết cùng chủ đề: Chuyện ngày xuân 2023

Bài 1: Âm nhạc. Thiếu hiểu biết về âm nhạc có là khiếm khuyết?

Bài 2: Hàm răng. Đã tốt gỗ, nên tốt cả nước sơn.

Bài 3: Tiếng Anh. Đi học tiếng Anh ở tuổi U60.