Ghi lại cảm xúc đi Hà Giang vào những năm 2013, 2018, 2020 và 2023. Bài dài, đọc hết sẽ mất vài tiếng. Có thể chọn theo các chủ đề sau.
…
Vài lời về Hà Giang
Hà Giang là tỉnh cực Bắc của Việt Nam. Nơi đây cảnh vật có nhiều sắc màu khác nhau: vàng ươm của lúa, đỏ xen trắng của hoa tam giác mạch, xám đen những nếp nhà, trắng đục của sương mù. Những sắc màu đó vừa đối lập, vừa bổ xung cho nhau làm mê hoặc và thu hút du khách thập phương.
Những bức ảnh, dù chỉ có 2 chiều, rộng và dài, đã chuyển tải phần nào vẻ đẹp của các địa danh: Lũng Cú, Đồng Văn, Mèo Vạc, Xín Mần, Quản bạ, Hoàng Su Phì…
Với ai đến thăm trực tiếp, tận mắt nhìn, sẽ có cảm nhận của chiều thứ 3, chiều sâu của sự hùng vĩ…
Thời gian, chiều thứ 4, lại đưa đến thêm cảm xúc, lắng đọng…
Còn nhớ, hồi nhỏ, học những bài văn viết về “núi yên ngựa, đá tai mèo…” của vùng núi phía Bắc. Nghĩ, đó là trí tưởng tượng của tác giả. Khi lên tới Mèo Vạc, mới hiểu họ viết gì.
Còn nhớ, bài văn viết về phiên chợ vùng cao. Tả cảnh người đàn ông say, nằm bên đường… Lên tới ngày phiên chợ Đồng Văn, chiêm ngưỡng cảnh tượng thật. Thấy có người say nằm bên vệ cỏ… Có người say, bám tay cô vợ liêu xiêu trên đường… Có đôi vợ chồng cùng say, đứa con trai nhỏ đi giữa, dắt tay về…
Bản làng và con người trong phong cảnh núi rừng sương mù hùng vĩ để lại ấn tượng không quên về mảnh đất Hà Giang.
Nơi đã đến được 4 lần. Sẽ còn đến nữa. Vì rất đẹp và cuốn hút.
———-
Phiên chợ Đồng Văn
Chúng tôi rời Đồng Văn, Hà Giang từ sáng sớm. Vừa mới ra khỏi thị trấn, nhìn thấy nhóm người mặc quần áo màu sắc đẹp sặc sỡ đi theo chiều ngược lại.
Càng ra xa, càng thấy dòng người nhiều thêm. Chuyện gì vậy? Cả ngày hôm qua ở đây vẫn im ắng mà. Dừng xe lại hỏi, mới biết hôm nay là ngày cuối tuần, đúng buổi chợ phiên của người dân địa phương.
Bỏ mọi dự tính, hai anh em tôi quay xe lại và đi thẳng tới chợ. Một khung cảnh đầy màu sắc, ồn ào, nhộn nhịp làm hút hồn những du khách đang có mặt ở đây.
Phiên chợ vùng cao” đang diễn ra ngay trước mắt, và lần đầu tiên tôi được chiêm ngưỡng.
Phần lớn phụ nữ với khăn màu đỏ trên đầu, vai đeo gùi mây, lưng thắt yếm đang loay hoay với đống hàng hoá của mình.
Tiếc là vì tầm nhìn quá thấp, nên không chụp được toàn cảnh từ trên xuống.
Qua khu đồ uống, nơi người dân mang các loại rượu ngô làm từ nhà. Nhiều giọng nói ồn ào của các dân tộc khác nhau. Khách đi qua cứ việc thử một chén mà không cần phải mua.
Lượng sức của mình, tôi chỉ đứng nhìn, cùng lắm cầm chén rượu đưa lên mũi ngửi chứ không dám nhấp ngụm nào.
Nhà không ở gần chợ, làm sao mà họ có thể giữ được những bộ quần áo lộng lẫy, chỉn chu sau quãng đường dài như vậy?
Phải tìm hiểu mới biết, để đến đây, nhiều người, kể cả trẻ con, phải đi bộ đường núi từ chiều hoặc tờ mờ sáng ngày trước. Gần tới nơi, họ thay những trang phục đẹp và ưng ý nhất của mình mang theo rồi mới vào chợ. Với những khuôn mặt xinh tươi, tràn đầy sức sống, cảm giác như cuộc sống sinh hoạt vất vả thường ngày trở nên nhẹ nhàng, dễ chịu hơn nhiều.
Hãy ngắm nhìn những gương mặt của người chợ phiên trong trang phục của các dân tộc vùng núi phía Bắc.
Cùng là cuộc sống mưu sinh, nhưng cách ăn mặc và thái độ của người dân làm cho tôi có cảm tưởng buổi họp chợ ở đây diễn ra sinh động như là ngày hội.
……..
Trên đây là những bức ảnh đến Hà Giang tháng 03 năm 2013.
Sau hơn 5 năm, sang tháng 10 của năm 2018, có dịp thăm lại Đồng Văn.
Sáng dậy sớm, theo định vị ảnh cũ chạy ra chợ. Khu đất trống ngày xưa nay đã chia ra làm những ô nhỏ và lợp mái tôn. Chợ vắng. Cũng có thể do ngày thường. Cũng có khi còn hơi sớm.
Tha thẩn một mình trong cơn mưa nhỏ như đi tìm quá khứ. Hay đúng hơn là tìm người thân. Tìm hai chị em cô gái nhỏ ngày xưa. Giờ họ đang ở đâu?
Chắc hẳn, đã đến tuổi lấy chồng, giống như những đôi trai gái thanh niên tôi gặp ở phiên chợ năm trước. Cuộc sống cơm áo gạo tiền ngày nay đã làm họ có nhiều toan tính của đời thường. Hơn nữa, cũng đã lâu rồi, nếu có gặp cũng không còn nhớ gì tới cuộc nói chuyện lần trước.
Được nghe kể rằng, sau mỗi phiên chợ, đàn ông thường say mèm và người vợ phải dắt tay đưa tới nhà. Nếu vợ cũng say nốt, thì con trâu chưa bán được sẽ dẫn họ về.
Vẫn nhớ sáng hôm đó. Rời chợ, ô tô đi theo đường lộ. Có người đàn ông say, nằm ở vệ đường, bên cạnh là người vợ nhẫn nại ngồi chờ. Mãi cũng không thấy con trâu nào đi trước cả, chắc họ bán được rồi. Quá chút nữa, thấy bóng dáng của ba người, đứa con nhỏ đang chầm chậm dắt tay cả mẹ và cha đã say vì uống nhiều…
…
Nhớ lại góc cổng chợ, nơi tôi đã gặp mấy đôi vợ chồng trẻ, tình cảm đứng cạnh nhau 5 năm trước…
Chỗ này giờ đã là quán ăn. Thấy một cặp không còn trẻ, người phụ nữ dáng nhanh nhẹn nổ xe máy, giục người đàn ông leo lên sau để đi.
Thời gian đã trôi qua, cảnh vật cũng thay đổi. Nhưng chỉ có cảm xúc vẫn còn giữ lại nguyên vẹn.
Chia sẻ 4 tấm ảnh trung tâm thị trấn Đồng Văn vào 4 thời điểm khác nhau.
————
Đèo Mã Pì Lèng
Cung đường Mã Pì Lèng dài 20km nối liền thị trấn Đồng Văn sang huyện Mèo Vạc. Được hàng vạn thanh niên xung phong làm trong 6 năm (1959-1965). Riêng đoạn đèo vượt Mã Pì Lèng do các thành viên trong đội cảm tử treo mình trên vách núi lấn từng centimet để làm trong 11 tháng.
Cùng với Ô Quy Hồ, Khau Phạ, Pha Đin trong nhóm “Tứ đại đỉnh đèo”, Mã Pì Lèng được coi là “vua đèo” của Việt Nam.
Mã pì lèng tiếng địa phương là sống mũi ngựa, ám chỉ đèo cao và hiểm trở. Trước kia đoạn đường này phải đi bằng ngựa mất vài ngày. Giờ đây, xe ô tô, xe máy, xe đạp, người đi bộ cùng nhau khá đông đúc trong dịp nắng ráo.
Năm 2018, để xuống dưới hẻm phải đi bằng xe máy. Rồi đi bộ một đoạn nữa. Mất gần 1h.
Giờ đây, năm 2022, đã làm đường lớn, xe du lịch chở khách tới tận bến thuyền dưới sông.
———-
Dinh Vua Mèo
Phần A. Lịch sử
Người Mèo, còn có tên khác là H’Mong, Mông, có tất cả khoảng 12 triệu người sinh sống trên thế giới. Tập trung tại 3 nước: Trung Quốc gần 10 triệu, Việt Nam 1.393.547 người, Lào 595.000 người, Mỹ 260.000. Ở Việt Nam, họ sống chủ yếu ở những vùng núi có độ cao trên 800m của phía Bắc. Tại Hà Giang và Điện Biên, người Mèo chiếm khoảng 1/3 dân số toàn tỉnh, còn ở Lào Cai là 1/4.
Vua Mèo là một chức vụ thủ lĩnh tinh thần, hoặc “lãnh chúa”, của cộng đồng người Mèo tại các vùng nhất định. Ngày trước, tại Việt Nam có các lãnh chúa như Vương Chính Đức ở Đồng Văn, Hà Giang, hay Hoàng A Tưởng ở Bắc Hà, Lào Cai.
Vua Mèo Vương Chính Đức, sinh năm 1865, mất năm 1947, thọ 82 tuổi. Vương triều ở Đồng Văn quản lý toàn bộ khu vực cực Bắc cũng như vùng Đông và Tây Bắc. Lúc đó có 7 vạn dân. Họ trồng cây anh túc để làm thuốc phiện, tạo nên thu nhập chính của vua Mèo. Thị trường bao gồm Pháp, Hồng Kong và Ma cao.
Vua Mèo có 3 bà vợ và 9 người con. Trong đó 3 con trai và 6 con gái. Người Mèo không nhắc nhiều đến con gái, khi sống không có phòng riêng, ở và sinh hoạt chung với người giúp việc.
Bà vợ cả lớn hơn ông 14 tuổi, sinh được 2 người con trai: Vương Chí Tinh và Vương Chí Sình. Bà mất năm 1936. Bà vợ hai chỉ sinh con gái, lại mất sớm nên ít được nhắc đến. Bà vợ ba sinh cậu út tên là Vương Chí Chư. Ông phân công bà cả giữ thuốc phiện, bà hai quản lý tài sản, bà ba phụ trách thu chi tiền bạc.
Con trai cả và con trai thứ ba đi du học ở Pháp. Hai người là dân bình thường, sống và mất tại Đồng Văn. Hậu duệ người con trai cả chủ yếu hiện sinh sống tại Hà nội, Sài gòn, Đức và Anh.
Người con trai thứ 3 sau khi du học Pháp về thì bị bệnh câm điếc. Ông này giỏi về máy móc, có xe mô tô của Pháp đầu tiên chạy ở vùng núi này. Con cháu ông ba hiện có 6 gia đình, đời thứ 4-5, đang sống ở địa phương, ngay phía ngoài dinh.
Người con trai thứ 2, Vương Chí Sình, du học Bắc Kinh, Trung Quốc. Sau này làm lớn cho nhà nước Việt nam. Sẽ được nói kỹ ở phần 3.
Phần B. Dinh thự
Dinh Vua Mèo, tên dùng trong các văn bản là Dinh thự họ Vương, nằm tại xã Sà Phìn, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang, ngay sát biên giới với Trung Quốc, chỉ cách khoảng 3 km.
Dinh thự họ Vương ở trên nền đất 3.000 m2, được lựa chọn bởi thầy phong thủy từ Trung Quốc theo yếu tố quân sự, phòng thủ. Dinh được xây từ năm 1919 đến 1928 thì hoàn thành, tiêu tốn tất cả 15 vạn đồng bạc trắng, tương đương 150 tỷ tiền Việt Nam bây giờ. Dinh có kiến trúc kết hợp giữa Trung Quốc, Mông và Pháp.
Loạt ảnh giới thiệu tiếp theo được chọn cùng 1 góc nhìn, nhưng gồm 2 nhóm: ảnh trước chụp tháng 3-2013, ảnh sau tiếp theo chụp tháng 10-2018, lúc dinh đã được hoàn tất việc tu sửa.
Dinh có 3 khu: tiền dinh, trung dinh và hậu dinh, bao gồm 64 phòng ở.
Tiền dinh dành cho lính bảo vệ, có lúc lên đến 30 người. Họ sinh hoạt và ăn uống riêng tại đây. Trung dinh bao gồm bếp và chỗ ở của con cái cùng người giúp việc. Hậu dinh bên trong là chỗ ở của vua và các bà vợ.
Bên ngoài là khu vệ sinh, có 2 chuồng ngựa, 2 nhà kho và bể lớn 400m3 trữ nước. Ở đây không có nguồn nước, 100% là dùng nước mưa.
Trong nhà có bể đá nhỏ được đục bằng tay. Trước kia là bể tắm cho các bà vợ, sau này dùng làm bể chứa nước mưa cho việc nấu ăn.
Có 10 cột bằng đá, dưới có đụn màu nâu trông giống như trái anh túc lớn. Để lên màu nâu đặc trưng này, mỗi cột cần dùng đến 900 đồng bạc (bằng 900 triệu VND bây giờ) để mài vào đá.
Giữa nhà có khoảng rộng, trước hay dùng làm nơi xử án. Ở đó có treo tấm Hoành Phi “Biên Chính Khả Phong” – tức “Trấn giữ biên cương” – do vua Khải Định phong năm 1923.
Nhà trước làm bằng đá, nay chỉ còn 40%. Mái ngói thì còn nguyên từ xưa. Nền cũ làm bằng gỗ, đã bị cậy phá vì nghĩ dưới đó chôn dấu tài sản, nên đã được sửa lại. Cánh cửa đã thay mới. Đồ dùng, hiện vật đã mất hết từ thời chiến tranh.
Thời chiến tranh biên giới năm 1979 nơi đây là căn cứ của quân đội. Phía bên Trung Quốc bắn rất nhiều pháo sang, nhưng sát núi nên dinh không bị ảnh hưởng: bắn thấp thì vướng núi, bắn cao thì lại vọt đi xa.
Năm 1993 dinh được công nhận là di tích quốc gia. Đến năm 2004 con cái ra hết bên ngoài sống, chuyển cho nhà nước khai thác, bảo tồn.
Năm 2012, tỉnh Hà Giang cấp giấy chứng nhận sổ đỏ khu di tích cho Phòng VHTT huyện Đồng Văn. Ngày 23/08/2018, tỉnh đã thu hồi giấy chứng nhận này. Việc cấp sổ mới cho 16 người, đại diện con cháu họ Vương được hoàn tất từ tháng 6/2019.
Cô HDV là hậu duệ vua Mèo. Có giọng nói rất dễ nghe, giúp dễ dàng chuyển tải thông tin về câu chuyện lịch sử này.
Phần C. Vương Chí Sình (con trai)
Ông là con trai thứ 2 của vua Mèo, sinh năm 1886, mất năm 1962. Sinh thời, ông được bố rất quý mến, sống chung trong hậu dinh. Ông đi Bắc Kinh (Trung Quốc) du học năm 1919.
Năm 1945, nước Việt nam mới được thành lập đã mời vua Mèo về Hà nội. Lúc đó đã 80 tuổi, vua tiến cử con trai Vương Chí Sình đi thay.
Ông Sình cùng bà vợ ba đi từ Đồng Văn sang Hà Giang bằng ngựa mất 3 ngày (hiện nay quãng đường này dài 150km, đi ô tô khoảng 5 tiếng). Tại Hà Giang đã có ô tô chờ sẵn đón về Hà nội.
Ở Hà nội ông đổi tên sang Vương Chí Thành và trúng Đại Biểu Quốc Hội nước Việt Nam khoá 1 vào năm 1946.
Lúc này, tình hình đất nước khó khăn, ông Sình cùng với cha quyết định đóng góp cho nhà nước 22 ngàn đồng bạc trắng (22 tỷ VND thời nay). Ngoài ra còn có thêm 9 kg vàng cùng lượng lớn vũ khí, do gia đình trực tiếp vận chuyển xuống Hà nội và trao tặng trong năm 1946.
Năm sau, 1947, vua Mèo mất. Ông Sình được cử lên làm chủ tịch huyện Đồng Văn và giữ chức này liên tục 9 năm.
Ông Sình có 5 bà vợ. Hai bà đầu là người Mông, bà ba là người Trung Quốc, bà 4 và bà 5 là người Hà nội.
Bà ba tên là Trương Mỹ Thuận, có bố là người Quảng Đông (Trung Quốc), mẹ là người Hà Đông (Việt nam). Bố bà là phiên dịch tiếng Pháp cho ông Tôn Dật Tiên, còn mẹ giúp việc cho gia đình họ Tôn này.
Bà giỏi tiếng Pháp, biết thêm tiếng Nhật, tiếng Hoa và tiếng Việt. Sinh thời, bà làm thư ký riêng cho chồng. Bà sinh năm 1904, mất năm 1985 tại Hà nội.
Thời làm chủ tịch huyện Đồng Văn, ông Sình đã xây dinh thự lớn khác tại Phó Bảng (còn gọi là Phố Bảng), cách dinh cũ 12 km. Nhưng tiếc rằng dinh thự này đã phá hủy hoàn toàn bởi chiến tranh biên giới 1979.
Năm 1956, đã 70 tuổi, ông xin thôi chức vụ chủ tịch huyện Đồng Văn để về nhà nghỉ. Sau 3 năm, tức 1959, ông được mời về Hà nội làm cho Uỷ ban dân tộc miền núi của Quốc hội và từ đó không quay lại Đồng Văn nữa. Ông mất năm 1962 tại Hà nội, thọ 76 tuổi.
Con cháu ông sống ở Hà nội, đến năm 1989 thì sang định cư tại Canada và Mỹ.
PS. Nội dung được tham khảo từ:
- cuộc giới thiệu kéo dài 20 phút của HDV là con cháu vua Mèo tại Dinh
- nguồn mở https://vi.m.wikipedia.org/
————
Cột cờ Lũng Cú
Cột cờ quốc gia Lũng Cú nằm ở đỉnh núi, trên độ cao khoảng 1.470 m so với mực nước biển, thuộc huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang.
Từ thị trấn Đồng Văn lên đến đây 26 km, đi theo đường “Cột Cờ Quốc Gia”, nhiều đèo dốc quanh co. Cột cờ cách cực Bắc Việt Nam khoảng 3,3 km theo đường chim bay, nhưng trên cung đường xe đi lên có nơi chỉ cách biên giới 50-100 m.
Trên cùng là quốc kỳ Việt Nam có diện tích 54m2, tượng trưng cho 54 dân tộc Việt nam. Khoảng một tuần hoặc lâu nhất là 10 ngày cờ lại phải được thay mới, do sức gió trên đỉnh Lũng Cú rất mạnh.
————-
Chợ tình Khâu Vai
Chợ Khâu Vai thuộc huyện Mèo Vạc. Đây là địa điểm gặp gỡ của những đôi lứa có mối tình trắc trở, yêu thương thực sự, nhưng không lấy được nhau.
Đúng ngày 27/03 âm lịch, họ hẹn về đây để tâm sự, ôn lại những tình cảm xưa và chia sẻ về duyên phận hiện tại.
Có nhiều đôi vợ chồng (có lẽ do đồng cảnh ngộ) cùng nhau đến chợ. Rồi, vợ đi tìm bạn cũ của vợ, chồng đi tìm bạn cũ của chồng. Không ghen tuông. Không bực bội. Tôn trọng nhau. Tôn trọng bạn của vợ, của chồng. Coi đó là bổn phận trước cuộc sống tinh thần của người bạn đời.
Chợ tình họp từ chập tối hôm 26 đến sáng ngày hôm sau là tan. Sau đó lại họp phục vụ sinh hoạt bình thường như các chợ miền núi khác.
Với nhiều người, hôm 26/3, ngày thì quá dài, đêm lại quá ngắn…
…
Còn nhớ năm 2013. Dừng chân tại đỉnh dốc Bắc Sum, thuộc huyện Vị Xuyên. Chỗ này vừa mới được san lấp, đủ rộng đỗ xe oto. Gặp cô gái trẻ cùng đứa con nhỏ. Thời đó, đường xá vùng này còn khá vắng vẻ, ít người qua lại, nên dễ dàng cởi mở với nhau. Tôi kể, 2 anh em tôi quê Phú Thọ, nhưng hiện nay sống ở TP Hồ Chí Minh, đi xe từ miền Nam ra chơi. Cô nói về mình. Năm rồi không đi chợ tình Khâu Vai được. Hôm nay, đi xe máy từ thị trấn Yên Minh, cách đây 66 km. Hẹn chờ người con trai từ thành phố Hà Giang sang, cách đây 33 km…
Mối tình cũ giữa 2 nơi, kéo dài 100 km… Họ cùng quê từ bản làng huyện Xín Mần. Nay, cô gái, sống ở thị trấn nhỏ Yên Minh, đã đến chỗ hẹn sớm, dù khoảng cách xa gấp đôi nơi của chàng trai, đã lên thành phố Hà Giang.
Còn giữ bức ảnh, hình bóng họ rất đẹp trên đỉnh núi nhìn xuống thung lũng… Sau, có đi qua đây vài lần, đều tìm cách nhìn lại chỗ này…
…
…
…
Mấy năm gần đây, chợ tình Khâu Vai đã được thương mại hoá, biến thành sự kiện du lịch thu hút khách nơi xa.
Lễ hội Chợ tình Khâu Vai năm 2019 được tổ chức theo quy mô cấp tỉnh, diễn ra trong 4 ngày, từ ngày 28/4 đến 1/5 (24 – 27/3 âm lịch).
Năm 2020, lễ hội đã không diễn ra do phòng chống dịch hô hấp cấp COVID-19.
————
Hoàng Su Phì
Là 1 trong 10 huyện của tỉnh miền núi Hà Giang, Hoàng su phì có dân số hơn 60.000 người, chủ yếu là các dân tộc Nùng, Dao và Mông.
Từ cột mốc số 0 của Hà Giang đi xuôi theo QL2 khoảng 1 tiếng là tới Bưu điện Tân Quang, rẽ phải vào đường DT177.
Nhận ra ngay con đường nhỏ hẳn lại và xóc. Hầu như không thấy xe khách, thỉnh thoảng có vài xe tải chạy ngược chiều. Uốn lượn quanh co và lên dốc. Một bên là sườn núi, bên kia là vực.
Đặc biệt, bên bờ vực thấy trống hoác, không có cột mốc hay bờ bao như đường đèo nhiều nơi khác. Đi vòng quanh núi để lên, nên vực đang bên phải, bất ngờ lại đổi sang bên trái.
Có cảm giác ngại ngần, hy vọng đi thêm một chút đường sẽ rộng ra. Tuy nhiên, thực tế cả quãng đường dài đều giống như vậy, có chỗ rộng hơn, có chỗ thấy cọc mốc bên vực, nhưng cũng không làm cho an tâm thêm nhiều.
Con đường khúc khuỷu vòng quanh ngọn núi này, leo dần lên đến ngọn núi tiếp theo. Phía trước luôn thấy núi cao, chỗ thì nhìn rõ đỉnh, nơi thì bị mây mờ che mất. Dưới chút nữa, những hàng ruộng bậc thang nhấp nhô, đan xen trong đó là vài mái nhà tranh trông nhỏ bé, cô đơn giữa màu xanh ngắt của cây rừng.
Tiếp theo là con đường mòn như con rắn trườn ôm quanh quả núi, dẫn tới bản làng bên trên. Thấp hơn là dòng suối chảy quanh uốn lượn song hành theo đường mòn. Từ trên xuống nhìn rõ: trắng của mây, vàng ươm của lúa, nâu nhạt là đường mòn, màu xám của suối.
Tất cả các sắc màu đó quyện với màu xanh ngắt của rừng tạo nên bức tranh làm cho người xem không muốn chớp mắt.
Liên tục vòng quanh như vậy. Đẹp quá, cứ mải mê nhìn theo, vẹo hết cả người mà không biết. Con đường 60 km vừa đi vừa dừng lại chụp hình mất hơn 3h.
Gần 12h mới tới thị trấn Vinh Quang, thủ phủ của huyện Hoàng Su Phì. Dáng dấp trông như một thị trấn nhỏ của miền Bắc, có chăng sự khác biệt: xen lẫn giữa người Kinh là những người mặc quần áo và nói giọng của các dân tộc khác nhau.
Ăn trưa ở quán cơm bình dân Quang Phượng. Bàn bên cạnh, mấy người nói tiếng hoàn toàn lạ, thỉnh thoảng chen vào mấy từ quen thuộc: “nhà nước”, “pháp luật”, “thi hành án”, “xã hội chủ nghĩa”… Chắc là, những khái niệm mới, hiện đại, tiếng dân tộc không có, họ dùng ngay tiếng Việt.
Bản Phùng
Ăn xong, không kịp nghỉ ngơi, xe đưa đoàn đi bản Phùng. Tới cầu sắt nhỏ bắc qua sông Chảy, vì thấy có vẻ ọp ẹp, chúng tôi xuống xe và đi bộ qua cầu.
Lúc này mới biết là anh lái xe chưa tới đây bao giờ. Qua cầu dừng lại, chờ một lúc để hỏi thăm. Mấy người dân tộc nói: “Đi được, tao vẫn đi đây mà” – vừa nói vừa chỉ vào xe máy của mình. Ngơ ngác, mình đi ô tô 29 chỗ, họ thì trả lời xe máy qua tốt nghĩa là sao?
Anh trưởng đoàn lúc này cũng thú nhận chưa đến đây bao giờ, nhưng nghe nói là rất đẹp và lúa còn chưa chín. Qua người quen, cũng tìm được số điện thoại người bản Phùng và biết được xe như mình đi tốt. Còn ruộng lúa thì 90%, nhưng nghe không rõ là % đã gặt hay là chưa gặt?
Đi. Một lúc thì nhìn thấy biển báo Bản Phùng 12km. Đường bê tông mới làm, rất hẹp, hầu như chỉ vừa đủ cho một làn xe, ngoài nữa là mép cỏ dẫn xuống vực.
Quanh co, âm u, tĩnh mịch. Không bóng người, không nhìn thấy xe.
Liếc bên đường có biển báo số km tới bản Phùng, nhưng chữ số bị che mờ đi bằng xi măng, 2-3 lần lặp lại như vậy, nên hình như có ai đã cố ý đùa ở đây để cho cảm giác thêm mạo hiểm.
Tất cả mọi người đều im lặng. Có lẽ đang ngắm cảnh đẹp. Cũng có thể đang sợ. Tôi tranh thủ chụp vội qua cửa kính chiếc xe đang di chuyển giật cục, phải tập trung, nên nỗi lo lắng đã chuyền sang các bức ảnh ít nhiều.
Xe khó nhọc lách qua lối đi có hòn đá lớn (cao cỡ 2m) dựa sát vách như vừa mới lăn từ núi ra và bị đẩy sát lại. Chỗ khác lại gặp hòn đá nhỏ hơn nằm sát vệ đường, chưa kịp rơi xuống vực.
Thỉnh thoảng gặp những dòng nước chảy từ vách núi và tràn thẳng qua mặt đường. Có chỗ nước lại đổ xuống đúng ngay chỗ góc lượn cua gấp và dốc nữa. Cũng may, nếu mà trời đổ mưa, thì sẽ trở nên trơn khủng khiếp. Còn nhớ cả khúc bên vực bị sạt, cảm giác như bánh xe đã sát sát…
Cứ vòng quanh, im ắng giống như cảnh thầy trò Đường Tăng đi lấy kinh. Một lúc, gặp mấy xe máy đi ngược chiều. Nhẹ người. Nhìn ngang sang vách núi bên kia thấy chiếc xe tải nhỏ đang lầm lũi, cô đơn theo sau. Chỉ kịp mừng một lúc rồi chuyển sang lo lắng: lỡ có chiếc ô tô đi ngược chiều từ bản ra thì biết làm sao? Không lẽ phải lùi xe theo đường quanh co như vậy hàng vài km?
Quãng đường 12 km đi qua các địa danh: xã Tụ nhân, xã Chiến phố (huyện Hoàng su phì), xã Bản díu, xã Nàn xỉn (huyện Xín mần) rồi cuối cùng cũng tới bản Phùng.
Xuống đi bộ ngắm cảnh. Chỉ vừa leo qua dốc, qua khúc ngoặt bất ngờ mở ra một thung lũng. Cánh đồng lúa đã gặt một phần, màu vàng chen màu xanh non. Các ruộng bậc thang uốn lượn theo đủ các kiểu khác nhau. Xen giữa là nhà dân. Lấm chấm những ngọn đồi nhỏ. Ngừng giây lát rồi chụp lia lịa. Chụp hoài nhưng không hài lòng vì ảnh không chuyển tải hết khung cảnh thực tế. Cũng có thể do kỹ thuật kém, chưa biết cách làm sao chụp.
Đi bộ một đoạn sang góc khác của thung lũng. Phóng tầm mắt sang bên kia sườn núi, nhà và ruộng xen lẫn với đồi, cứ thế nối tiếp nhau. Góc tiếp nữa có những ruộng lúa đã gặt, chỉ còn trơ gốc rạ. Giờ mới hiểu, làm sao có thể trả lời tỉ lệ đã gặt bao nhiêu được? Cả vùng rộng như vậy từng chỗ sẽ khác nhau.
Đang ngắm nhìn một cách tần ngần, bỗng anh đi xe máy tới gần và hỏi có muốn dẫn đến coi cổng trời hay không. Dĩ nhiên là đi. Lên đỉnh núi, chỗ của nhà sàn, vị trí cao nhất, thấy thực sự giống như cổng trời nhìn xuống ruộng bậc thang. Thấy được vẻ đẹp với góc độ khác hẳn khi so sánh với lúc đang ở phía dưới.
Tham quan căn nhà sàn. Đi dọc theo ban công nhỏ cho phép phóng tầm nhìn ra khung cảnh tuyệt tác trước mặt. Góp ý với chủ nhà cần sửa chữa bổ sung những gì để nơi đây sẽ là chỗ Homestay lý tưởng và hẹn gặp lại vào mùa gặt năm sau.
Cảm giác no nê cảnh đẹp và chụp hình, quay về nơi đỗ xe là trường học. Thăm trường. Xem học sinh kéo co. Vào lớp học, chơi với trẻ con.
– Ông ơi, bạn kia thông minh lắm!
Tiến gần ôm bé vào lòng, chụp hình cùng. Nụ cười rạng rỡ trên các khuôn mặt đã làm cho tất cả gần nhau hơn.
Cô giáo hiệu trưởng tên Hà cho biết đường bê tông ở đây mới xây, chứ ngày trước mưa sạt thì có khi xe ô tô phải chờ hàng tuần trong bản. Nhìn cô trẻ vậy mà đã có cháu ngoại, cô cười nói: “ Nó (ý con gái) muốn như vậy chứ em đâu muốn!”
Nhìn thấy đoàn người còng lưng gùi gạo từ chân núi lên đi theo con đường đã được bê tông san đều bớt độ dốc, thấy có một cảm giác là lạ. Biết đâu, cứ để dốc cao khúc khuỷu, mấp mô tự nhiên như cũ có khi dễ dàng hơn hay không?! – “Người bản Phùng còn khổ lắm, thêm tiền cho bà con đi…” Tiếng người đàn ông vọng lại từ phía sau, giọng nói dường như bị đè nặng bởi bao lúa trên lưng.
Đã 4h chiều. Cả đoàn hối nhau ra sớm kẻo mưa. Vừa đến đầu đường, cảnh mái nhà sàn nằm ở lưng chừng núi, bên cạnh, người dân đang đạp lúa, chạy quanh là đám trẻ con cùng với mấy con chó, 2 con trâu và đàn gà. Vui mắt quá, mọi người ào xuống giao lưu, nói chuyện vui vẻ và tranh nhau chụp hình kỷ niệm.
Tranh thủ lúc anh tài xế đang phải thay lốp xe sau bị thủng, còn chút thời gian nên xách máy ảnh đi lòng vòng. Bất ngờ gặp ngay người vừa chở mình lên cổng trời. Hoá ra anh là thợ cắt tóc. Đề nghị anh cười để chụp một kiểu ảnh kỷ niệm. Mọi người vội vã giục nhau lên xe. May mà thay được lốp xe ở đây, chứ bị giữa đường thì chắc vất vả lắm.
Con đường đi ra cảm thấy gần và nhanh. Trời khô ráo. Phía trước có chiếc xe 4 chỗ biển số Hà nội chạy chầm chậm. Đi theo con đường độc đạo không lối rẽ, mà liên tục xi nhan trái – phải theo từng khúc ngoặt. Chắc hẳn, sau tay lái là một bác tài xế nghiêm túc. Chúng tôi nhìn theo, cười nói râm ran, chả mấy chốc đã ra tới đường lớn.
Bản Luốc
Từ chỗ tập kết, mang theo đồ đạc gọn nhẹ, chúng tôi chờ xe đến đón. Từ đây đến bản Luốc phải đi xe máy gần 5km nữa. Chỉ một đoạn ngắn đã tráng xi măng, phần còn lại vẫn là đường đất, nhiều dốc lên xuống liên tục, khá nguy hiểm. Thấy đoạn đất bằng, lên xe thử tay lái làm cảnh. Thấy rõ khung cảnh sau người lái là suối, ruộng bậc thang, núi, và mây với ánh sắc vàng của mặt trời sắp lặn.
Cảnh đẹp quá! Ngồi sau lưng anh xe ôm, tôi thốt lên. – “Bác ngồi cẩn thận nhé, xe cháu mà mất thắng (phanh) là chết đấy!” . Đường cứ lên dốc, xuống dốc quanh co liên tục. Chưa kịp thở phào nhẹ nhõm khi rời bản Phùng, giờ đây thì tâm trạng bất an quay lại. Ngay sau lùm cây, đang đoạn xuống dốc, bất ngờ bờ vực xuất hiện. Gió thổi ào vào mặt trên chiếc xe máy không còn mới. Cũng không dám nghĩ xem bộ phanh của nó an toàn đến đâu. Chưa hết, cậu thanh niên vọt ga lên rồi nói tiếp: “Trung thu vừa rồi chỗ này có cô giáo bị lao xuống vực đó”. Lên tới đỉnh dốc, tôi nói cho dừng lại ngắm cảnh, chụp hình và xuýt xoa: “Ôi sao đẹp vậy!”
Chàng thanh niên lại tiếp:
- Có gì đâu mà đẹp. Ngày nào cháu cũng thấy như vậy. Hà nội mới đẹp, nhiều nhà xây cao.
- Năm nay cháu bao nhiêu tuổi?
- Cháu 24
- Làm sao đi tới Hà nội được?
- Cháu đi công nhân mấy năm, có tiền bạn bè rủ nhau đi chơi.
- Vậy hơn bác rồi. Bác 54 tuổi mới từ Hà nội đến được bản Luốc. Cháu 24 tuổi mà đã từ bản Luốc đi được Hà nội.
Cậu thanh niên cười vui vẻ, anh biết tôi chỉ nói đùa cho vui. Ngửi thấy hơi men từ lúc lên xe, tranh thủ lúc này tôi hỏi luôn:
- Cháu uống bia hay rượu vậy?
- Cháu uống từ trưa, vừa mới ngủ dậy đi đón khách. Hôm nay thứ 5 trong tuần là ngày của phiên chợ Luốc, không mấy khi được gặp bạn mà bác.
- Bác hỏi thật nhé, ở bản cháu có ma tuý hay cờ bạc không?
- Không. Ma tuý thì bản cháu không có đâu. Cờ bạc thì chỉ trước kia thôi. Bây giờ thì hết rồi.
- Thế lấy vợ, lấy chồng có được tự do không, hay do gia đình sắp đặt hết?
- Bây giờ thanh niên cũng đi công nhân nhiều rồi mà, quen nhau là lấy thôi. Chỉ nếu ai ở sâu trong bản mới vậy.
Nhìn phía bên kia quả đồi, thấy ngôi nhà màu trắng, chỉ tay tôi hỏi: “Tối nay bác ở nhà kia à?” Thằng bé nói: “Không phải, đó là nhà Uỷ ban, đêm nay đoàn bác nghỉ ở nhà Nam’s Homestay”.
Vòng theo quả núi, qua Uỷ ban. Đến chân dốc tiếp theo, chiếc xe về số và rú ga phụt khói xanh lét mà vẫn không lên nổi, liếc thấy vòm mái nhà sàn phía trước, tôi quyết định xuống đi bộ từ từ lên. Thằng bé nói vọng theo: “Bác cẩn thận đi sáp mép đường nhé, xe máy khác mà lên họ phải chạy lấy đà nhanh lắm nên có khi không kịp tránh bác đâu!” Chưa kịp hết câu thì đã thấy một xe khác chạy ào từ trên xuống (thiếu xe, phải quay lại đón thêm người của đoàn). Thấy cũng nguy hiểm không kém, mà nó chưa kịp dặn.
Lúc này mặt trời sắp lặn, lại không biết từ chân dốc đến nhà bao xa tôi tranh thủ kịp chụp vài kiểu cảnh chiều tắt nắng. Cảm thấy ưng ý nhất góc chụp này và mê mẩn với nó.
Bản Luốc có thêm 1 nhà Cảnh’s Homestay nữa. Hình như ông chủ là phó chủ tịch xã, làm kinh doanh chè (trà) có xe ô tô, nhà đang xây bể bơi lộ thiên cho khách, khoảng 2 năm nữa sẽ xong.
Khách đặt rất đông. Người Việt nam thì ít, mới có từ đầu năm nay, còn lại chủ yếu là Tây.
Còn biết thêm là khách Tây thích đi bộ từ bãi xe vào chứ không đi xe máy. Họ đi đường khác, xa hơn, vòng vèo hơn và phải mất 5-6 h mới tới nhà sàn. (Hôm sau cũng muốn thử đi bộ mà không có đủ thời gian, nhờ chủ nhà đưa ra bãi xe cho sớm mà không được, vì họ phải ở lại kịp dọn nhà đón đoàn mới sắp đến).
Ăn tối tại nhà sàn do dân bản chuẩn bị, có rượu ngô của vùng cao. Một anh bộ đội mới giải ngũ, 24 tuổi, ở nhà gần sang làm quen. Ban đầu chào các cô, rồi quen dần gọi sang các chị. Người Đông Bắc giao lưu với người miền Tây Nam Bộ có nhiều chuyện rất vui. Đến khi chia tay, cô gái miền Tây có nói : “Em có biết đường về nhà không? Hay để chị đưa về…” – “Chị cứ đùa em”. Anh ta trả lời nghiêm túc.
Chủ nhà tên Nam, còn rất trẻ, chắc là vì làm kinh doanh, anh nói tiếng Việt giọng như người Hà nội. Còn cô vợ (chưa cưới) mới 18 tuổi. Tiếng Việt không được trôi chảy lắm nên cô ít nói. Nhưng phong thái thì rất tự tin, cạn chén và bắt tay với từng anh một trong đoàn rồi mới giới thiệu tên mình là Nhầy.
Cảnh 2 vợ chồng dùng iPhone để FaceTime với bạn bè bên bếp lửa hồng đã xoá nhoà nhiều khái niệm trong tôi.
Đi nghỉ sớm trên gác, vẫn còn nghe thấy thanh niên nói chuyện rôm rả phía dưới.
Buổi tối vùng cao biên giới quá tĩnh mịch. Thỉnh thoảng nghe rõ tiếng giọt sương nặng dần rồi rơi xuống mái xuống hiên. Tiếng chim rừng kêu thảng thốt. Tiếng mõ chuông leng keng trên cổ con trâu buộc đầu nhà. Mãi mới thiếp đi được.
Buổi sáng hôm sau thức dậy sớm hy vọng chụp ảnh bình minh sau rặng núi. Nhưng sương mù đã che khuất hết, cũng may là sương không nặng lắm nên cảnh vật vẫn còn lộ ra những đường nét hấp dẫn của mình.
Ra đến đầu dốc đã thấy anh trưởng đoàn ngồi một mình bên ly cafe sáng ngắm núi rừng. Là chuyên gia của vùng địa danh phía Bắc này, anh đã đi lại nơi đây vài chục lần.
Sinh ra và lớn lên từ miền Trung, anh nói tiếng Hội an đặc sệt (một loại thổ ngữ cổ của tỉnh Quảng nam). Đã quen anh hơn 7 năm nên tôi nghe và hiểu được những gì anh nói. Nhưng thực sự thì không phải lúc nào cũng hiểu đúng ý anh muốn diễn đạt. Có người phải đến sau 2-3 năm mới hiểu anh đã nói gì.
Phong thái, dáng dấp của anh đơn giản, dễ mến, phù hợp với thiên nhiên. Cùng một góc nhìn, sự xuất hiện của anh đã làm tăng thêm vẻ đẹp vùng Đông Bắc.
Hẹn anh dịp tới.
…
Trên đây là kỷ niệm Hoàng Su Phì tháng 10 năm 2018.
Sau đó 2 năm. Tháng 09/2020 quay lại đây lần nữa. Nghỉ qua đêm tại “Cổng trời” của bản Phùng.
Tới nơi vào đầu giờ chiều. Được ngắm thời điểm mặt trời lặn. Sáng sớm hôm sau thì nhìn cảnh bình minh.
Chụp được mấy trăm kiểu ảnh, bay Flycam với vài chục video. Giờ xem lại thấy bức nào cũng có cảm xúc.
Lựa mãi mới chọn ra để chia sẻ ở đây. Không dám nói là đẹp nhất.
Buổi sáng hôm đó trời hửng nắng rồi lại âm u liên tục. Ngắm rõ cảnh những tầng mây trôi lững lờ ngay trước mắt, phía dưới là ruộng lúa vàng chen lẫn nhà màu xám đen.
Đường xá đã sửa rộng ra, dễ đi hơn. Con đường này mới làm, lên tận “cổng trời”, nhà sàn 2 năm trước nay đã biến thành Homestay, chứa được khoảng 30 người. Cả đoàn đã đặt bao trọn gói ngày hôm đó. Nhưng đến đêm thì nhiều thanh niên trẻ nữa ghé xin chủ nhà cho ở nhờ. Họ đi xe máy đến đây thì khuya, không có chỗ nào trú ngụ…
Mưa nhỏ suốt đêm. Sáng sớm tài xế phải nhờ thanh niên đẩy xe ra khỏi chỗ lầy lội.
————-
Dư âm Hà Giang
Chuyện Hà Giang đã có thể dừng lại. Nếu không có cuộc điện thoại gọi đến từ một người quen vào cuối tuần trước. Anh có nhóm người bạn. Năm nào cũng đi Tây Bắc vài lần. Mùa lúa chín. Mùa nước ngập ruộng bậc thang. Mùa săn mây…
Cuộc nói chuyện xoay quanh chủ đề: Tại sao tôi đi Hà Giang mới có vài lần, chắc chỉ ở dạng “cưỡi ngựa xem hoa”, chất lượng ảnh cũng tầm vừa phải, mà sao có vẻ say sưa với miền này thế?
Có thể. Đó là cảm xúc. Giống như uống rượu. Có người làm vài chai chưa say. Ai đó chỉ vài ly là quá đủ…
Gần 30 năm qua định cư tại TP Hồ Chí Minh. Thời gian đủ dài để coi Sài Gòn là quê hương. Đã đi qua 63 tỉnh thành Việt Nam. Chỉ mới đến Hà Giang có vài lần, vậy mà có cảm giác lạ. Dường như về quê của mình…
Có thể. Việt Nam có nhiều phong cảnh thiên nhiên rất đẹp. Ký ức về quê hương của ai cũng đẹp hết. Đến Hà Giang, thấy cảnh đẹp ở mọi chỗ, nên dễ vơ vào thành quê hương của mình…
Có thể. Miền núi biên giới xa xôi luôn đem đến nhiều cảm xúc. Chia sẻ điều này một số người bạn, dù chỉ tới Hà Giang có một lần, đều thấy như vậy. Hà Giang thực sự là vùng đất cuốn hút. Ai đến rồi cũng sẽ mong được lần nữa quay lại…
Sẽ tiếp tục chia sẻ những chuyến đi tới vùng biên viễn khác của đất nước.
Chắp bút: tháng 03-2018.
Bổ xung: tháng 10-2020.
Hoàn tất: tháng 12-2022.
HaiMIC
HaiMIC 
Bình luận về bài viết này