Bài viết trình bày góc nhìn khoa học về vấn đề: Tại sao những người thông minh đôi khi cũng có những quyết định ngu ngốc. Có thể tránh được không và làm sao để hạn chế điều đó.
Lời dẫn nhập
Thông minh ở đây được hiểu theo nghĩa rộng.
Chỉ số IQ bao gồm những yếu tố bên trong từng người của học thuyết đa trí tuệ: logic, ngôn ngữ, giao tiếp, âm nhạc, hội họa, thể thao…
Chỉ số EQ chứa đựng khả năng cảm nhận môi trường, tiếp nhận cái mới, kỹ năng học hỏi nâng cao nhận thức.
Chỉ số OQ là tư duy định hướng. Tính thực tế. Thực dụng. Có chủ đích. Tuân theo dòng chảy tất yếu của sự sống trong tự nhiên.
Người thông minh có các tố chất IQ, EQ hay OQ cao hơn nhiều so với nhóm trung bình. Họ là số ít thực sự giỏi và tạo nên những giá trị cao cho xã hội. Họ xứng đáng được ghi nhận, khi nhìn vào tổng thể sự đóng góp nhiều hơn là chỉ trích. Mặc dù, đôi khi họ có những hành động ngốc nghếch không thể giải thích được.
Ví dụ.
Đội bóng đá đang ở phong độ cao. Bất ngờ thua một trận cực kỳ vô duyên.
Hoặc ca sĩ nổi tiếng bỗng dưng có buổi biểu diễn tệ.
Hay chủ doanh nghiệp thành đạt, chỉ vì quyết định ngẫu hứng có thể đẩy Công ty vào tình huống khó khăn.
Còn nữa, ngài Bill Clinton đã nghĩ gì khi liên tục lặp lại sai phạm trong đời tư với cô thực tập sinh tại Nhà Trắng…
Bài viết này trình bày lý do vì sao những người thông minh giỏi giang lại có thể hành xử như vậy. Nói nhẹ là ngớ ngẩn. Nặng hơn là ngu ngốc.
Tại sao những người thông minh lại có thể ngu ngốc?
Đó là tên cuốn sách (tiếng Anh) có trang bìa là bức ảnh trên, xuất bản năm 2002. Đang bán trên Amazon, giá phiên bản Kindle 12,99$.
https://www.amazon.com/Why-Smart-People-Can-Stupid/dp/0300101708
Tác giả là Robert J. Sternberg, Tiến Sĩ Tâm lý tại Đại Học Stanford từ năm 1975. Sau đó làm việc 30 năm cho Đại Học Yale. Hiện là Giáo sư Đại Học Cornell, Mỹ.
Nội dung của cuốn sách là mối băn khoăn của tác giả về điều gì đã xảy ra với những người mà thông thường được coi là có trí thông minh cao nhưng lại lầm lạc theo một cách nhìn khác.
Cuốn sách dày 284 trang, đề cập nhiều góc nhìn khác nhau về vấn đề này. Ở đây đưa ra 4 nhóm lý do chính.
1. Ảo tưởng sự thông minh hơn người: Những suy nghĩ của mình quá đặc sắc, xuất chúng, khó ai có thể hiểu được, chưa nói đến chuyện có thể nghĩ ra.
2. Ảo tưởng về năng lực tài giỏi: Nếu có ai đó biết, thì cũng không làm tốt bằng mình. Khi họ biết và bắt tay vào làm, thì mình đã đi trước khá xa rồi.
3. Ảo tưởng về khả năng không thể bị tổn hại: Tự tin rằng trí thông minh sẽ dễ dàng giúp thoát khỏi mọi hậu quả. Hoặc lỡ có nhầm lẫn thì cũng thừa năng lực kịp xoay sở.
4. Ảo tưởng về cái tôi trung tâm: Thường sai lầm tin rằng bởi vì mình thông minh nên thế giới sẽ đảo lộn quanh ta. Mọi người luôn lấy làm hình mẫu để học hỏi.
…
Người dễ bị mắc phải 4 ảo tưởng trên là những ai tự cho mình rất thông minh. Nhóm thứ 2 sẽ là ngốc nghếch, thiếu khả năng nhận thức rằng 4 ảo tưởng trên là hoàn toàn ngớ ngẩn.
Với nhóm người thông minh, họ không muốn xác nhận mình đã ngớ ngẩn. Nên khi phạm sai lầm, sẽ tìm cách che đậy nó, nhưng cuối cùng thì lại càng ngớ ngẩn hơn khi sự việc được phơi bày ra ánh sáng.
Vài lời bình luận
Từ góc nhìn của Định lý không toàn vẹn Gödel, có thể ra kết luận: không thể tự đánh giá được chính xác sự ngu ngốc của bản thân. Thường phải để người khác chỉ ra điều đó. Nhưng cái dở là người thông minh lại thường sử dụng trí tuệ để tìm cách loại trừ mình ra khỏi những thông tin phản hồi dạng như vậy, cho khỏi đau đầu.
Để tránh được sự ngu ngốc thì không nên lo ngại rằng mình sẽ trông ngớ ngẩn, từ đó tìm cách hạn chế nó xảy ra.
Tiếp xúc với người giỏi hơn mình. Nếu không có, nghĩa là chưa tìm ra, hoặc họ không muốn gặp, chứ không phải là không tồn tại. Có thể giỏi trong thế hệ của mình, chứ hàng năm có đến 1,5 triệu người Việt bước sang tuổi 18, sẽ có rất nhiều người đáng học hỏi. Thế giới còn bao la hơn nữa…
…
Khi bắt đầu có cảm giác cả thế giới đảo lộn quanh mình; rằng ta biết nhiều hơn mọi người khác và họ chỉ là những tên đần độn; rằng ta có thể làm bất cứ điều gì mà không để lại hậu quả; và rằng ta làm thế bởi vì đủ thông minh để xóa bỏ mọi dấu vết. Thì dấu hiệu có thể đang bắt đầu…
Kết thúc bằng câu chuyện dân gian của Việt Nam.
Sự tích bài thơ con cóc
Có 4 người yêu thích văn nghệ đi thăm cảnh chùa. Thấy con cóc ở góc nhà, một người ứng khẩu thành thơ:
Kia kìa con cóc
Con cóc nghe tiếng động, nhảy ra. Người thứ 2 tiếp luôn:
Con cóc nhảy ra
Người thứ 3 vỗ đùi đánh đét. Hay! Con cóc giật mình, nhảy vào lại. Ông ngẫu hứng luôn:
Con cóc nhảy vào
Người cuối cùng trầm ngâm rồi thốt lên;
Hoan hô con cóc!
Vậy là bài thơ tứ tuyệt vịnh con cóc ra đời. Cả bọn tấm tắc khen hay. Và chúc tụng nhau như những nhà thơ vừa khai sinh nên trào lưu mới: Thơ con cóc…
Bỗng một ông chia sẻ rằng, khi tài năng bất ngờ phát tiết ra ngoài nhiều quá, thì thường kèm theo tai họa. Vậy đưa tiền nhờ chú tiểu đi mua 4 cái hòm (quan tài). Một lúc sau, chú tiểu đem về 5 cái. Chú ngại ngần giải trình: – Lúc đưa con vào chùa, bố mẹ có dặn: trên đời mà gặp đứa nào ngớ ngẩn hơn mày, thì đời mày cũng sắp hết…
Làm điều ngớ ngẩn là đặc ân dành cho tất cả. Tính luôn việc viết Blog này.😊
…
Giới thiệu sách (bản thảo)
HaiMIC 
Bình luận về bài viết này