Bàn về đầu tư

Đầu tư là khái niệm rất rộng. Đầu tư vào sức khỏe. Đầu tư vào hiểu biết. Đầu tư vào học vấn. Đầu tư vào bằng cấp. Đầu tư cho sự nghiệp…

Đầu tư ở bài viết này mang nghĩa hẹp, dạng tài chính gián tiếp. Nói đơn giản: Nếu có tiền thì nên mua gì? Hay nói văn hoa: Tài sản xã hội đang được cất giữ những nơi nào?

Nhìn vào nước Mỹ. Gần 2/3 là chứng khoán, 1/3 là bất động sản, còn lại là vàng.

Việt Nam không có số liệu cụ thể, nhưng nếu liều mạng vẽ thì bức tranh gần tương tự. Chỉ đổi chỗ: màu xanh là chứng khoán, màu đỏ bất động sản, và tỉ lệ phải cao hơn nhiều lần. Chứng khoán mới hình thành 20 năm qua, liên quan chủ yếu tới chủ doanh nghiệp và lớp trẻ. Với nhiều người, tài sản đang tương đồng với nhà đất.

Và câu hỏi: mua gì, ở đâu, lãi ra sao luôn là chủ đề thu hút mối quan tâm của cả xã hội.

Không tồn tại câu trả lời vạn năng cho tất cả. Nhưng đã lỡ thông báo tiêu đề trên Blog về đầu tư, nay cũng phải liều viết gì đó…

Đầu tư là cuộc chơi tâm lý

Quản lý tài sản cá nhân để làm gì? – Cốt lõi chính là cân bằng tâm lý bản thân. Cân bằng giữa mong muốn và điều có thể. Nghiên cứu cho thấy, trong cuộc chơi tiền bạc, cảm xúc mạnh gấp 24 lần lý trí.

Đầu tư đòi hỏi sự cân bằng giữa trái tim và bộ óc.

Tuổi tác là nhân tố quan trọng.

Trong vòng tròn nhỏ ở trên, phần màu đậm tương ứng mức độ chịu đựng rủi ro. Màu sáng hơn là ngược lại.

Ở đây, độ tuổi có nghĩa đen, nghĩa bóng là khả năng chịu đựng rủi ro. Nhiều người trẻ tuổi nhưng cẩn trọng, ai đó U60 vẫn hừng hực tinh thần khởi nghiệp…

Đầu tư là công việc cá nhân

Trước tiên, cần tự xác định rõ: Dự tính đầu tư bao nhiêu tiền? Trong thời gian bao lâu? Lợi nhuận mong muốn ra sao? Khả năng chịu đựng rủi ro thế nào?

Trong đó yếu tố cuối cùng là định tính. Còn 3 yếu tố trước cần định lượng ra con số cụ thể. Và nên được xem xét lại thường xuyên. Tất nhiên là bài toán “con gà quả trứng”, nếu lãi cao và nhanh thì bao nhiêu tiền cũng có! … Khôn như vậy quê tôi đầy! Cao, nhanh, nhiều là những khái niệm riêng tư. Khác nhau với từng người và thường không được (không nên?) chia sẻ rộng rãi.

Ba nguyên tắc cơ bản

Mạo muội cho ra 3 nguyên tắc, sẽ gây nhiều tranh cãi…

Chỉ mua những gì ta biết rõ. Không đầu tư khi bị áp lực. Chỉ mua tài sản, tránh xa dự án.

Đồng tiền nhỏ nhoi của cá nhân do đổ mồ hôi, xương máu mới có được, hãy biết cách giữ nó thật chặt.

1. Lúc nào cũng vậy, chỉ mua những thứ mà ta biết (và nếu có thể) thì trực tiếp nhìn thấy, nghe thấy. Những cánh đồng ngắm từ xa bao giờ cũng thấy xanh tươi hơn thực tế. Thật dại khờ khi đầu tư vào chân trời xa lạ món tiền lớn của mình. Phần nhiều lời khuyên mua đến từ người bán. Và ngược lại, phần lớn lời khuyên bán đến từ người mua (hoặc người không sở hữu nó).

2. Không bao giờ bỏ tiền ra dưới áp lực. Lúc bi quan, hay ngược lại, khi lạc quan quá mức. Sự hiểu biết không đầy đủ của bạn chứa đựng mối nguy hiểm đặc biệt. Hoãn quyết định sang ngày mai có thể làm bạn sổng mất cơ hội quí báu. Trong các trường hợp còn lại thì giúp bạn giữ được cho mình số của cải đang có. Không có gì xấu hổ khi phải từ chối, nhất là khi chưa hiểu rõ.

3. Chỉ mua tài sản, không kinh doanh dự án. Tài sản là thứ đã và đang tồn tại. Nó có thể thay hình đổi dạng nhưng không biến mất hoàn toàn. Và khi cần có thể bán được trong một thời gian nhất định.

Dự án là tập hợp những ý tưởng, kế hoạch sẽ thực hiện trong tương lai. Dự án chỉ thành công, biến thành tài sản nếu đứng sau đó là những người có đủ năng lực và trung thực (thì bạn mới được hưởng lợi).

Người càng thông minh thì càng hy vọng vào dự án, khả năng tư duy thấp thì dựa vào tài sản nhiều hơn. Tất nhiên tài sản và dự án luôn đan xem lẫn nhau. Hãy xác định xem bản thân mình là chim sẻ hay đại bàng…

Nói gì về chứng khoán?

Chứng khoán Việt Nam mới hình thành được 20 năm, từ 2001. Hiện nay thị trường có vài chục triệu người tham gia với hàng chục ngàn nhà môi giới – tư vấn và vài ngàn cổ phiếu niêm yết.

Việc lựa chọn cổ phiếu gói gọn trong 03 tiêu chí: Sản phẩm tốt. Ban điều hành tốt. Lợi nhuận tốt… – Ông nói vậy cũng bằng không!

Nhưng. Đó là điều kiện cần cho việc đầu tư chứng khoán. Nếu chưa biết thì tự tìm hiểu. Hoặc nhờ bên tư vấn chia sẻ thông tin. Những tiêu chí trên đều có định lượng nhất định trong giới chuyên môn.

Sâu xa hơn. Hoạt động của doanh nghiệp dựa trên sự cân bằng lợi ích của 03 thành tố: Khách hàng – Người lao động – Người bỏ vốn, hay còn gọi là cổ đông. Công ty phải có sản phẩm tốt thì khách hàng mới trung thành. Bộ máy điều hành phải giỏi, người lao động nhận thù lao xứng đáng thì mới bền vững. Công ty phải có lợi nhuận đủ lớn thì mới có người bỏ tiền vào, nếu không họ đi nơi khác.

Trong quá trình này, thì người chủ doanh nghiệp (nhóm cổ đông chính) là người nắm giữ quyền quyết định. Trước quá trình cổ phần hoá (năm 2001), thường chỉ có một (hay nhóm) chủ sở hữu duy nhất. Hoặc là của nhà nước. Không có khái niệm cổ đông.

Cổ đông nhỏ lẻ chỉ có lợi khi nhận cổ tức bằng tiền hoặc bán cổ phiếu lúc giá cao hơn lúc mua. Cổ đông chi phối ngoài 2 lợi ích trên, họ có thêm quyền định đoạt. Quyết định về sản phẩm, về hướng đi của Công ty, về chế độ lương thưởng cho nhân viên, về cách thức phân bổ lợi tức, về sự ghi nhận của xã hội. Hợp lý và công bằng. Họ phải lao tâm khổ tứ, xây dựng và vận hành doanh nghiệp hàng ngày. Còn cổ đông nhỏ chỉ bỏ tiền mua cổ phiếu và ngắm nhìn bảng giá trên sàn chứng khoán. Rồi khen hay chê…

Nhà đầu tư chứng khoán sau khi chọn công ty tốt cần chú tâm thêm tới lợi ích cuối cùng mình sẽ đạt được. Thông qua cách hành xử của cổ đông chính trong việc phân bổ nguồn lực (tài chính, nhân sự, vị thế) của Công ty: Vì mục đích phát triển? Vì người bỏ vốn? Cho cá nhân? … Thực tế sàn chứng khoán Việt Nam 20 năm qua cho thấy, đây là vấn đề rất lớn cho các cổ phiếu không được giám sát minh bạch.

Nhưng. Cổ đông nhỏ lẻ đem lại ích lợi gì mà có quyền đòi hỏi? Khách hàng sử dụng sản phẩm thì không liên quan. Ban lãnh đạo Công ty tốt thì tài chính lành mạnh, nếu thiếu vốn thì ngân hàng sẵn sàng cho vay. Chủ doanh nghiệp còn bị nhức đầu với nhóm nhỏ lẻ…

Triết lý ở đây là gì?

Người có tài sản nhiều hơn khả năng kinh doanh sẽ thành nhà đầu tư. Hết tuổi kinh doanh, rồi cũng sẽ thành nhà đầu tư. Người nhận lương hưu cũng là cổ đông nhỏ xíu của nhà nước. Họ có quyền mong mỏi được đáp ứng mong muốn của mình. Việc đa số nhà đầu tư nhỏ lẻ nhắm tới tài sản nào chính là chỉ dấu cộng (+) cho mô hình đó.

Nói gì nhà đất và Bitcoin?

Ở Việt Nam hiện nay, có lẽ đến 90-95% tài sản đang là nhà đất. Ai ai cũng là chuyên gia, nói gì ở đây cũng thừa?…

Giá nhà đất chủ yếu xác định bởi tính năng khả năng sử dụng của nó. Cho thuê hiện tại thu tiền hay sẽ được sử dụng trong tương lai. Đứng sau lưng chính là sự phát triển của các doanh nghiệp sản xuất (phi bất động sản), tạo ra tài sản, từ đó có tiền mua đất. Nền kinh tế mở hay sự di dân dễ dàng làm cân bằng giá cả nhà đất giữ các vùng miền và quốc gia. Ở đây chính sách thuế khoá (dễ dàng thay đổi) là yếu tố quan trọng trong quá trình hình thành giá đất.

Một số bất động sản mang tính chất sưu tầm giống như chơi đồ cổ. Giới tiền ảo cũng chen chân vào đây và so sánh giá trị cái chén Trung Hoa thời cổ xưa với Bitcoin. Nhưng rõ ràng mọi giá trị này là hệ quả của nhóm doanh nghiệp sản xuất ra những tài sản thực. Dạng nhu cầu theo thứ tự: ăn – mặc – nhà – xe – du lịch. Hay là khái niệm “Đất lành chim đậu”… Ngụ ý, phải có những đàn chim được bay nhảy thoải mái thì đất đai mới có giá trị cao.

Bất động sản đòi hỏi tầm nhìn 1 vài chục năm. Khác với doanh nghiệp, thường chỉ 5-7 năm đã khó khăn trong hoạch định.

Viết đến đây tự cũng thấy chán. Tạm dừng…

Câu chuyện ngoài lề

Cách đây không lâu, tôi có đi dự hội thảo về tư vấn đầu tư. Diễn giả là một doanh nhân thành đạt. Nghe đến nửa chừng, người cạnh tôi, một thanh niên trẻ, chia sẻ.

– Em chỉ muốn lên sân khấu đấm vào mặt ông ta. Đã tốn tiền, mất thời gian đến đây, chờ đón nghe kể làm sao giàu được như ông ta. Vậy mà chỉ thấy nói chung chung: Rèn luyện giữ gìn sức khỏe. Nâng cao kiến thức chuyên môn. Tăng cường học hỏi. Tìm hiểu về thị trường. Trau rồi đạo đức… Cái mà ông ta cần nói là bây giờ buôn bán cái gì hay nên mua cổ phiếu nào!

Đến nay nghĩ vẫn cảm thấy chột dạ, liên tưởng đến bản thân minh, vì cùng thường xuyên đưa ra lời khuyên chung chung về đầu tư…

Độc giả hãy coi đây là bài văn xuôi, tả cảnh. Nếu ai đó thấy dáng dấp lời khuyên thì nên đọc thêm bài sau: